Buqa va ayiq bozori nima?
Bull and bear market
Qisqacha
Buqa bozori — uzoq o'sish davri; ayiq bozori — cho'qqidan 20% va undan ko'p pasayish.
Boshqa nomlari: bull market, bear market
Buqa bozori (bull market) — narxlarning uzoq davom etadigan o'sish davri; ayiq bozori (bear market) — narxning so'nggi cho'qqidan 20% va undan ko'p pasayishi. Nomlar hayvonlarning hujum uslubidan kelib chiqqan: buqa shoxini pastdan yuqoriga ko'taradi, ayiq panjasini yuqoridan pastga tushiradi.
Qanday aniqlanadi
- Ayiq bozori: indeks yoki aksiya yopilish narxi bo'yicha so'nggi cho'qqidan kamida 20% tushsa.
- Korreksiya: 10–20% lik pasayish — ayiq bozoridan yengilroq.
- Buqa bozori: aniq rasmiy chegara yo'q; ko'pincha so'nggi pastlikdan 20% o'sish yangi buqa bozorining boshlanishi deb qaraladi.
Bu ta'riflar faqat orqaga qarab tasdiqlanadi: 20% tushish yuz berganini bilasiz, lekin u qayerda to'xtashini oldindan bilmaysiz.
Treyder uchun ahamiyati
Bozor rejimi strategiya natijasiga katta ta'sir qiladi. Buqa bozorida pasayishlarda sotib olish ko'pincha ishlaydi, ayiq bozorida esa xuddi shu yondashuv ketma-ket zararlarga olib kelishi mumkin; ayiq bozorlarida keskin, lekin qisqa "rally"lar ham tez-tez uchraydi. Shuning uchun ko'p treyderlar umumiy trendni (masalan indeks 200 kunlik o'rtachadan yuqori yoki pastligi) hisobga olib, pozitsiya hajmi va risklarni moslashtiradi. Tarixan AQSh bozorida buqa davrlari ayiq davrlaridan uzoqroq davom etgan, lekin bu kelajak uchun kafolat emas.
Cho'qqidan eng past nuqtagacha, taxminiy, dividendsiz narx indeksi. Har safar bozor oxir-oqibat tiklangan, lekin bu kelajakda ham shunday bo'lishiga kafolat emas.
Misol
Masalan (to'qima): indeks cho'qqisi 5000 punkt, keyin 3900 ga tushdi.
- Pasayish: (5000 − 3900) ÷ 5000 = 22% → ayiq bozori.
- Cho'qqiga qaytish uchun kerakli o'sish: 1100 ÷ 3900 ≈ 28,2%.
- Pastlikdan 20% o'sish: 3900 × 1,2 = 4680 — ko'pchilik shu nuqtani yangi buqa bozori boshlanishi deb hisoblaydi, garchi indeks hali cho'qqidan 6,4% pastda bo'lsa.
Xatolar va maslahatlar
Ayiq bozorining tubini taxmin qilishga urinmang — 'arzon'dan keyin 'yanada arzon' bo'lishi mumkin; bosqichma-bosqich harakat qiling.
Buqa bozorida yutishni o'z mahoratingiz deb hisoblamang: savdo jurnalida natijalaringizni bozor bilan solishtiring.
Bozor rejimi o'zgarganda strategiya va risk darajasini qayta ko'rib chiqing.
Ko'p beriladigan savollar
- Ayiq bozori qancha davom etadi?
- Har safar turlicha: bir necha oydan bir necha yilgacha. O'tmishdagi o'rtacha muddat kelajakni bashorat qilmaydi.
- Ayiq bozorida nima qilish kerak?
- Universal javob yo'q. Ko'pchilik riskni kamaytiradi, pozitsiyalarni kichraytiradi va uzoq muddatli investorlar rejalashtirilgan bosqichma-bosqich xaridni davom ettiradi.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.