Investitsiya atamalari lug'ati
Aksiya savdosi va halol moliyaning 195 ta asosiy atamasi — oddiy tilda, misollar bilan. R:R, stop-loss, VWAP, AAOIFI, riba, tozalash va boshqalar.
Halol moliya atamalari umumiy tushuntirish uchun — fatvo emas. Investitsiya tavsiyasi ham emas.
#
- 10-K va 10-Q hisobotlari10-K and 10-Q filingsTahlil
AQSh kompaniyalarining SEC ga topshiradigan rasmiy hisobotlari: 10-K — yillik (auditdan o'tgan), 10-Q — choraklik.
A
- AAOIFIHalol moliya
Islomiy moliya institutlari uchun buxgalteriya va audit tashkiloti. Uning shariat standarti aksiyalar skriningida keng qo'llanadi.
Asosiy chegaralar: foizli qarz va foizli aktivlar — har biri bozor kapitalizatsiyasining 30% idan kam, nohalal daromad — umumiy daromadning 5% idan kam.
- ADRBozor
AQSh depozitar banki chiqargan, xorijiy kompaniya aksiyalarini ifodalovchi sertifikat. AQSh birjasida dollarda savdo qilinadi.
- After-hoursBozor
Asosiy seansdan keyingi savdo (odatda 16:00–20:00 ET). Kompaniya hisobotlari ko'pincha shu vaqtda chiqadi.
- AksiyaStock (share)Bozor
Kompaniyaga egalik ulushini bildiruvchi qimmatli qog'oz. Aksiya egasi kompaniya foydasi va o'sishidan ulush oladi.
- Aksiyalarni qaytarib sotib olish (buyback)Share buybackBozor
Kompaniya o'z aksiyalarini bozordan sotib olib, muomaladagi aksiyalar sonini kamaytiradi — har bir qolgan aksiyaga ko'proq foyda (EPS) tushadi.
- Aktivlar taqsimotiAsset allocationRisk
Portfelning qaysi qismi qayerda turishini oldindan belgilash: masalan, 70% keng ETF, 20% alohida aksiyalar, 10% naqd.
- Asosiy savdo seansiRegular trading hoursBozor
AQSh birjalarining asosiy ish vaqti: 09:30–16:00 (Nyu-York vaqti). Toshkentda yozda 18:30–01:00, qishda 19:30–02:00.
- ATRRisk
O'rtacha haqiqiy diapazon — aksiya bir davrda odatda qancha yurishini ko'rsatadi. Stop masofasini tanlashda foydali.
B
- BalansBalance sheetTahlil
Bir kundagi holat: kompaniya nimaga ega (aktivlar), nimadan qarzdor (majburiyatlar) va aksiyadorlarga nima tegishli (kapital). Aktivlar = majburiyatlar + kapital.
- Bayroq va vimpelFlag and pennantTahlil
Keskin harakatdan (ustundan) keyingi qisqa, tinch tanaffus: bayroq — kichik parallel kanal, vimpel — kichik uchburchak. Odatda trend yo'nalishida davom etadi; maqsad — ustun uzunligi yorib o'tish nuqtasiga qo'shiladi.
- Baza va pivotBase and pivot pointTahlil
Baza — o'sishdan keyingi haftalab yoki oylab davom etadigan yon harakat (konsolidatsiya): finjon, tekis baza, VCP. Pivot — bazaning yorib o'tiladigan aniq narxi; xarid odatda pivotdan 0–5% yuqorida qilinadi.
- Bid va askBid and askBozor
Bid — xaridorlar hozir to'lashga tayyor eng yuqori narx; ask — sotuvchilar so'rayotgan eng past narx.
- BirjaStock exchangeBozor
Aksiyalar sotib olinadigan va sotiladigan tartibga solingan bozor. AQShdagi eng yiriklari — NYSE va Nasdaq.
- Bitta savdodagi riskRisk per tradeRisk
Stop ishlasa yo'qotishga tayyor bo'lgan summa, hisobning foizida. Ko'pchilik 0,5–2% (ko'pincha 1%) qoidasiga amal qiladi.
- Bolg'a (hammer)HammerTahlil
Kichik tanali, uzun pastki soyali sham. Pasayishdan keyin paydo bo'lsa — xaridorlar narxni qaytarganini ko'rsatadi.
- BOS (tuzilma buzilishi)BOS (break of structure)Tahlil
Narx trend yo'nalishidagi oldingi cho'qqini (o'sishda) yoki tubni (pasayishda) yangilaydi — trend davom etayotganini tasdiqlaydi.
- Bosh va yelkalarHead and shouldersTahlil
Uch cho'qqili burilish shakli, o'rtadagisi (bosh) eng baland. Bo'yin chizig'i buzilganda tasdiqlanadi.
- Bo'yin chizig'iNecklineTahlil
Bosh-yelkalar yoki qo'sh cho'qqi shaklida cho'qqilar orasidagi tublarni birlashtiruvchi chiziq (teskari shakllarda — cho'qqilarni). Shakl faqat narx shu chiziqdan tashqarida YOPILGANDA tasdiqlanadi.
- Bozor kapitalizatsiyasiMarket capitalisationBozor
Kompaniyaning bozordagi umumiy qiymati: aksiya narxi × muomaladagi aksiyalar soni.
- Bozor tuzilmasiMarket structureTahlil
Cho'qqi va tublarning ketma-ketligi: HH/HL — o'sish, LH/LL — pasayish. Tuzilma o'zgarishi trend o'zgarishining birinchi belgisi.
- Breaker blockTahlil
Buzilgan order block: narx zonani teskari tomonga yorib o'tgandan keyin u rolini almashtiradi. Masalan, ayiq OB ustida yopilish va BOS bo'lsa, zona keyinchalik qo'llab-quvvatlash bo'lishi mumkin.
- BrokerBozor
Sizning buyurtmangizni birjaga yetkazadigan va aksiyalaringizni saqlaydigan litsenziyali vositachi kompaniya.
Brokerni tanlashda litsenziya va regulyatorni tekshiring (AQShda — SEC/FINRA, FINRA BrokerCheck orqali).
- Buqa va ayiq bozoriBull and bear marketBozor
Buqa bozori — uzoq o'sish davri; ayiq bozori — cho'qqidan 20% va undan ko'p pasayish.
- Buyurtmalar kitobiOrder bookBozor
Aksiya bo'yicha kutayotgan barcha limit buyurtmalar ro'yxati: qaysi narxda qancha sotib olish (bid) va qancha sotish (ask) taklif qilinmoqda.
Market buyurtma ask tomonidagi takliflarni ketma-ket "yeydi" — xaridorlar shoshqaloq bo'lsa, narx shu tarzda ko'tariladi.
C
- CFDRisk
Narx farqi bo'yicha shartnoma: aksiyaning o'zi emas, broker bilan narxga tikish. Odatda yelkali va tunda foiz olinadi.
- CHoCH (xarakter o'zgarishi)CHoCH (change of character)Tahlil
Trendga qarshi birinchi buzilish: o'sishda oxirgi HL tubi pastga buziladi. Burilish ehtimolining ilk belgisi, tasdiq emas.
- Choraklik hisobotEarnings reportTahlil
Kompaniyaning har chorakda e'lon qiladigan daromad va foyda natijalari. Hisobot kunlari narx keskin o'zgarishi mumkin.
- Consequent encroachment (CE)Tahlil
Fair value gap zonasining aynan o'rtasi (50%). Narx FVG ga qaytganda ko'pincha shu nuqtada reaksiya beradi; u kirish yoki chiqish uchun mo'ljal sifatida ishlatiladi.
D
- DCA (muntazam investitsiya)Dollar-cost averaging (DCA)Risk
Har oy (yoki hafta) narxdan qat'i nazar bir xil summani investitsiya qilish. Bozorni "topish" zaruratini olib tashlaydi.
- Demo savdoPaper tradingRisk
Haqiqiy pulsiz, virtual hisobda real narxlar bilan savdo qilib mashq qilish.
- DivergensiyaDivergenceTahlil
Narx va indikator (RSI, MACD) qarama-qarshi tomonga yurishi: narx yangi cho'qqi qiladi, indikator esa yo'q — harakat kuchsizlanyapti.
- DiversifikatsiyaDiversificationRisk
Pulni ko'p kompaniya, soha va aktivga bo'lish — bitta kompaniya xatosi butun portfelga katta zarar yetkazmasligi uchun.
Diversifikatsiya kompaniya riskini deyarli yo'q qiladi, lekin umumiy bozor tushishidan himoya qilmaydi.
- DividendBozor
Kompaniya foydasining aksiyadorlarga naqd pul (ba'zan aksiya) sifatida taqsimlanadigan qismi.
- Dividend daromadliligiDividend yieldTahlil
Yillik dividendning aksiya narxiga nisbati. $100 lik aksiya yiliga $3 to'lasa — 3%.
- DojiTahlil
Ochilish va yopilish deyarli teng bo'lgan sham — xaridor va sotuvchi muvozanatda, ikkilanish belgisi.
- Drawdown (cho'kish)DrawdownRisk
Hisobning eng yuqori qiymatidan keyingi eng past nuqtagacha pasayishi. −50% ni tiklash uchun +100% kerak.
E
- EMATahlil
Eksponensial o'rtacha: oxirgi narxlarga ko'proq vazn beradi, shuning uchun SMA'dan tezroq reaksiya qiladi.
- EPSTahlil
Bir aksiyaga to'g'ri keladigan sof foyda: sof foyda ÷ aksiyalar soni.
- Erkin pul oqimi (FCF)Free cash flow (FCF)Bozor
Operatsion pul oqimidan kapital xarajatlar ayirilgandan keyin qolgan pul — dividend, qarz to'lash yoki aksiya qaytarib olishga ishlatiladi.
- ETFBozor
Birjada aksiya kabi savdo qilinadigan fond: bitta xarid bilan butun aksiyalar savatiga egalik qilasiz.
- EV/EBITDATahlil
Korxona qiymati (kapitalizatsiya + qarz − naqd pul) ÷ foiz, soliq va amortizatsiyadan oldingi foyda. Qarz va naqd puli har xil kompaniyalarni solishtirish uchun.
- Ex-dividend sanasiEx-dividend dateBozor
Shu sanadan boshlab sotib olingan aksiya navbatdagi dividendni olmaydi. Dividend olish uchun undan oldin egasi bo'lish kerak.
F
- Fair value gap (FVG)Tahlil
Uch shamli shakldagi bo'shliq: 1-shamning eng yuqorisi bilan 3-shamning eng pasti orasida savdo deyarli bo'lmagan zona. Narx ko'pincha uni to'ldirishga qaytadi.
- Fibonachchi darajalariFibonacci retracementTahlil
Impuls harakatining 23.6%, 38.2%, 50%, 61.8% qismlari. Tuzatish qayerda to'xtashi mumkinligini taxmin qilishda ishlatiladi.
- Fibonachchi kengaytmasiFibonacci extensionTahlil
Impuls uzunligining 127.2% yoki 161.8% iga teng nuqtalar — oldingi cho'qqidan yuqoridagi foyda olish maqsadlari. $80 → $100 impulsida 1.272 = $105.44, 1.618 = $112.36.
- Finjon va dastaCup and handleTahlil
O'sishni davom ettiruvchi baza: yumaloq "finjon" (odatda 12–35% chuqurlik), so'ng qirra ostida sayoz, kamhajm "dasta". Signal — dasta cho'qqisi (pivot) hajm bilan yorilishi.
- Float (erkin muomala)FloatBozor
Ochiq bozorda erkin savdo qilinadigan aksiyalar soni — insayderlar va cheklangan aksiyalarsiz.
- Foiz qoplamasiInterest coverageTahlil
Operatsion foyda ÷ foiz xarajati. Foyda foizni necha barobar qoplashini ko'rsatadi; 2 dan past — xavfli zona.
- Foizli aktivlar nisbatiInterest-bearing assets ratioHalol moliya
Naqd pul va foizli qimmatli qog'ozlarning bozor kapitalizatsiyasiga nisbati. AAOIFI chegarasi — 30% dan kam.
- FOMORisk
"Imkoniyatni boy berish qo'rquvi" — allaqachon ko'p o'sgan aksiyaga rejasiz, kech kirish.
- Forward P/ETahlil
Narx ÷ KELGUSI 12 oy (yoki yil) uchun analitiklarning EPS prognozi. Trailing P/E esa o'tgan 12 oyning haqiqiy EPS idan hisoblanadi.
- Foyda rentabelligiEarnings yieldTahlil
EPS ÷ narx, ya'ni 1 ÷ P/E. P/E 25 — 4% foyda rentabelligi: har $100 narxga yiliga $4 foyda.
- Foyda va zarar hisobotiIncome statementTahlil
Kompaniyaning davr (chorak yoki yil) davomida qancha sotgani, qancha xarajat qilgani va qancha foyda qolganini ko'rsatuvchi hisobot.
G
- Gap (bo'shliq)GapTahlil
Narx oldingi yopilishdan sezilarli yuqori yoki past ochilib, grafikda bo'sh joy qolishi. Ko'pincha yangilik yoki hisobotdan keyin.
- G'ararGhararHalol moliya
Shartnomadagi haddan tashqari noaniqlik yoki mavhumlik. Islomiy moliyada shartnomani buzuvchi omil hisoblanadi.
- Grafik shaklChart patternTahlil
Narx grafigida takrorlanadigan shakllar: uchburchak, bayroq, bosh va yelkalar, qo'sh cho'qqi. Davom yoki burilish ehtimolini ko'rsatadi.
H
- Halol ETFShariah-compliant ETFHalol moliya
Faqat shariat skriningidan o'tgan aksiyalardan tashkil topgan ETF.
- Halol skriningShariah screeningHalol moliya
Aksiyani ikki bosqichda tekshirish: biznes faoliyati (taqiqlangan soha yo'qligi) va moliyaviy nisbatlar (qarz, foizli aktivlar, nohalal daromad).
- HaramiTahlil
Ikki shamli shakl: katta shamdan keyin tanasi uning tanasi ichida qoladigan kichik sham. Harakat to'xtaganini ko'rsatadi; yutishdan zaifroq, tasdiq talab qiladi.
- Hisob-kitob (T+1)Settlement (T+1)Bozor
Savdodan keyin aksiya va pul rasman egasiga o'tishi. AQShda 2024-yil maydan beri — savdodan keyingi 1 ish kuni (T+1).
- Hisobot syurprizi (beat / miss)Earnings surprise (beat / miss)Tahlil
Haqiqiy natija bilan konsensus prognoz orasidagi farq. Yaxshiroq — beat, yomonroq — miss.
- Hisobotdan keyingi driftPost-earnings driftTahlil
Kuchli syurprizdan keyin narx bir kunda emas, bir necha hafta davomida o'sha yo'nalishda sekin harakatlanishda davom etishi kuzatiladi. Ehtimol, kafolat emas.
I
- Ichki sham (inside bar)Inside barTahlil
Butun diapazoni (eng yuqoridan eng pastgacha) oldingi "ona" sham ichida qoladigan sham. Siqilish belgisi; ona shamning chegarasi qaysi tomonga buzilsa, o'sha tomon yutgan bo'ladi.
- IndeksIndexBozor
Aksiyalar savatining umumiy harakatini ko'rsatuvchi ko'rsatkich. Masalan, S&P 500 — AQShning ~500 yirik kompaniyasi.
- IPOBozor
Kompaniya aksiyalarini birinchi marta ommaga sotib, birjaga chiqishi.
J
- Joriy likvidlik koeffitsientiCurrent ratioTahlil
Qisqa muddatli aktivlar ÷ qisqa muddatli majburiyatlar. 1 dan past bo'lsa, kompaniya bir yil ichidagi to'lovlarga qiynalishi mumkin.
K
- Kapital xarajatlar (capex)Capital expenditure (capex)Tahlil
Uzoq muddatli aktivlarga — zavod, uskuna, serverlarga — sarflangan pul. Operatsion pul oqimidan ayirilsa, FCF qoladi.
- Kasr aksiyaFractional sharesBozor
Aksiyaning bir qismini sotib olish: masalan $500 lik aksiyadan $50 ga 0,1 dona.
- Kechki yulduzEvening starTahlil
Tong yulduzining teskarisi: o'sish cho'qqisida katta yashil sham, kichik tanali "yulduz" va birinchi tananing o'rtasidan pastda yopiladigan katta qizil sham. O'sish tugayotganiga ishora.
- KonfluensConfluenceTahlil
Bir narx zonasida bir nechta mustaqil dalil to'planishi: masalan, Fibonachchi darajasi, eski qarshilik va order block bir joyga tushadi. Bunday zona yolg'iz darajadan ishonchliroq hisoblanadi.
- Konsensus prognozConsensus estimateTahlil
Kompaniyani kuzatuvchi analitiklar EPS va daromad prognozlarining o'rtachasi. Hisobot natijasi shu raqam bilan solishtiriladi.
- Ko'p taymfreym tahliliMulti-timeframe analysisTahlil
Yo'nalishni katta taymfreymda (kunlik), kirish nuqtasini kichigida (1 soatlik) aniqlash usuli.
- KorreksiyaCorrectionBozor
Narxning so'nggi cho'qqisidan 10–20% ga pasayishi. O'sish trendida tez-tez uchraydi.
- Kunlik zarar chegarasiDaily loss limitRisk
Oldindan belgilangan kunlik maksimal zarar (masalan, hisobning 2% i yoki 2 ta zararli savdo). Unga yetilsa — o'sha kuni savdo to'xtatiladi.
- Kutilgan harakatExpected moveTahlil
Opsion narxlaridan kelib chiqadigan, bozor hisobotdan keyin kutayotgan taxminiy harakat (± %). Yo'nalishni emas, kattalikni bildiradi.
- Kutilma (expectancy)ExpectancyRisk
Bir savdodan o'rtacha kutiladigan natija: win rate × o'rtacha foyda − (1 − win rate) × o'rtacha zarar.
L
- Leverage (yelka)LeverageRisk
Kichik o'z mablag' bilan katta pozitsiya ochish. Foydani ham, zararni ham ko'paytiradi: 10× da 10% harakat = 100%.
- LikvidlikLiquidityBozor
Aksiyani narxni sezilarli o'zgartirmasdan tez sotib olish yoki sotish imkoniyati. Yuqori hajm — yuqori likvidlik.
- Likvidlik havzasiLiquidity poolTahlil
Ko'p kutilayotgan buyurtmalar (stop-loss'lar, yorib o'tish buyurtmalari) to'plangan narx sohasi: teng tublar ostida, teng cho'qqilar ustida, yumaloq raqamlar va kechagi kun cho'qqisi/pasti atrofida.
- Likvidlikni supurishLiquidity sweepTahlil
Narx ko'p stoplar turgan darajani (masalan, teng tublar ostini) qisqa soya bilan urib, keyin ortga qaytishi.
- Limit buyurtmaLimit orderBozor
Faqat siz belgilagan narxda yoki undan yaxshiroq narxda bajariladigan buyurtma. Narx kafolatlanadi, bajarilish — yo'q.
- Long (xarid)Long positionBozor
Aksiyani narxi oshishini kutib sotib olish. Eng ko'p yo'qotish — tikilgan summa.
M
- MACDTahlil
12 va 26 davrli EMA'lar farqi va uning 9 davrli signal chizig'i. Kesishishlar momentum o'zgarishini ko'rsatadi.
- MarginRisk
Brokerdan qarzga olingan pul bilan savdo. Qarz odatda foizli, zarar esa o'z pulingizdan ham oshishi mumkin.
- Margin call va stop-outMargin call (stop-out)Risk
Yelkali hisobda zarar depozitni ma'lum darajaga tushirganda brokerning talabi yoki pozitsiyani majburan yopishi. Pozitsiya ko'pincha eng past nuqtada yopiladi.
Masalan, 1:10 yelkada va talab qilingan marjaning 50% ida yopish qoidasida narx atigi 5% tushishi kifoya.
- Market buyurtmaMarket orderBozor
Joriy eng yaxshi narxda darhol bajariladigan buyurtma. Tez, lekin aniq narx kafolatlanmaydi.
- MarubozuTahlil
Soyasi juda kichik yoki umuman yo'q, uzun tanali sham. Bir tomon (xaridor yoki sotuvchi) davr boshidan oxirigacha to'liq nazoratda bo'lgan.
- MaysirHalol moliya
Qimor, tasodifga tikish. Natija mehnat yoki haqiqiy aktivga emas, omadga bog'liq bo'lgan bitimlar.
- Mitigatsiya (OB'ni sinash)MitigationTahlil
Narxning order block zonasiga birinchi marta qaytishi. Shu tegishda zonadagi bajarilmagan buyurtmalar ishlatiladi, shuning uchun keyingi tegishlar odatda zaifroq bo'ladi.
- Moliyaviy regulyatorFinancial regulatorBozor
Brokerlar va investitsiya kompaniyalariga litsenziya beradigan va ularni nazorat qiladigan davlat organi: AQShda SEC va FINRA, Buyuk Britaniyada FCA, Kiprda CySEC va hokazo.
Litsenziyani broker yuborgan havola orqali emas, regulyator reyestrida o'zingiz tekshiring — klon saytlar bor.
- Murakkab foiz (compounding)CompoundingRisk
Daromad ham daromad keltirishi: o'sish asosga qo'shiladi va keyingi yil kattaroq summadan hisoblanadi. Vaqt qancha uzoq — ta'sir shuncha katta.
N
- Narx alertiPrice alertBozor
Narx siz belgilagan darajadan yuqoriga yoki pastga o'tganda keladigan bildirishnoma. U savdo qilmaydi — faqat "grafikka qarash vaqti" deb eslatadi.
- Nisbiy hajmRelative volumeTahlil
Joriy hajmning odatiy (o'rtacha) hajmga nisbati. 2× — odatdagidan ikki baravar ko'p savdo bo'lyapti.
- Nohalal daromadImpermissible incomeHalol moliya
Kompaniya daromadining taqiqlangan manbalardan (asosan foizdan) kelgan qismi. AAOIFI chegarasi — umumiy daromadning 5% idan kam.
O
- ObligatsiyaBondBozor
Kompaniya yoki davlatga beriladigan qarz qog'ozi: egasi belgilangan foiz va muddat oxirida asosiy summani oladi. Foizga asoslangani uchun oddiy obligatsiyalar halol portfelda ishlatilmaydi.
- OHLCTahlil
Har bir sham to'rt narxdan iborat: Open (ochilish), High (eng yuqori), Low (eng past), Close (yopilish).
- O'lchov maqsadiMeasured moveTahlil
Shakldan maqsad hisoblash usuli: shakl balandligi (yoki bayroq ustuni uzunligi) buzilish nuqtasidan harakat tomoniga qo'yiladi. Masalan, bosh $120, bo'yin $104 bo'lsa maqsad $104 − $16 = $88. Bu mo'ljal, kafolat emas.
- O'lim kesishishiDeath crossTahlil
Tez sirg'aluvchi o'rtacha sekinidan pastga kesib o'tishi (klassik: 50 kunlik 200 kunlikdan pastga). Uzoq muddatli trend zaiflashganining kechikkan tasdig'i.
- Oltin cho'ntakGolden pocketTahlil
Fibonachchi tuzatishining 61.8% va 65% darajalari orasidagi tor zona. Ko'p treyderlar kuzatgani uchun tuzatish shu yerda to'xtashi tez-tez uchraydi, lekin kafolat yo'q.
- Oltin kesishishGolden crossTahlil
Tez sirg'aluvchi o'rtacha sekinidan yuqoriga kesib o'tishi; klassik ko'rinishi — 50 kunlik o'rtacha 200 kunlikdan yuqoriga o'tishi. Trend o'zgarganini tasdiqlaydi, lekin kechikadi.
- Operatsion marjaOperating marginTahlil
Operatsion foyda ÷ daromad: tannarx va kundalik xarajatlardan (ish haqi, reklama, tadqiqot) keyin har $100 sotuvdan qancha qoladi.
- Order blockTahlil
Kuchli harakatdan oldingi oxirgi qarama-qarshi sham zonasi (o'sishdan oldingi oxirgi qizil sham). Narx unga qaytganda yirik buyurtmalar yana faollashishi kutiladi.
- Ortiqcha savdoOvertradingRisk
Reja bo'yicha sharoit bo'lmasa ham juda ko'p savdo qilish: komissiya va xatolar ko'payadi.
- Osilgan odam (hanging man)Hanging manTahlil
Bolg'a shaklidagi sham (kichik tana, uzun pastki soya), lekin o'sishdan keyin, ko'pincha qarshilik yonida. Sotuvchilar kun ichida narxni keskin tushira olganini ko'rsatadi; keyingi shamning tasdig'ini talab qiladi.
- O'sish aksiyasiGrowth stockBozor
Daromadi tez (yiliga 20%+) o'sayotgan kompaniya aksiyasi. Odatda P/E yuqori, dividend kam yoki yo'q.
P
- P/B koeffitsientiP/B ratioTahlil
Bozor kapitalizatsiyasi ÷ aksiyadorlar kapitali (balans qiymati). Aktivlari asosiy boylik bo'lgan sohalarda foydali; brend va dasturiy ta'minot kompaniyalarida kam ma'no beradi.
- P/EP/E ratioTahlil
Narxning bir aksiyaga foydaga nisbati (narx ÷ EPS). Investor $1 foyda uchun necha dollar to'layotganini ko'rsatadi.
- P/S koeffitsientiP/S ratioBozor
Bozor kapitalizatsiyasi ÷ yillik daromad. Hali foyda qilmayotgan kompaniyalarni baholashda P/E o'rniga ishlatiladi.
- PEGPEG ratioBozor
P/E ÷ foyda o'sishi (yillik %). 1 atrofida — narx o'sishga mos; ancha yuqori — o'sishga nisbatan qimmat.
- Penny stockBozor
Juda arzon (SEC ta'rifida $5 dan past) va odatda kichik, kam likvid kompaniya aksiyasi. Manipulyatsiyaga moyil.
- Pin barTahlil
Bir uchida kichik tana, boshqa uchida qo'shni shamlardan aniq chiqib turgan uzun "dum" (soya) bor sham. Dum sinab ko'rilib, rad etilgan narxni ko'rsatadi.
- Pirildoq (spinning top)Spinning topTahlil
Kichik tanali, ikki tomonida ham soyasi bor sham. Ikki tomon ham urindi, hech kim yutmadi — ikkilanish belgisi.
- Pona (wedge)WedgeTahlil
Ikkala chegara chizig'i BIR tomonga qiyshaygan va yaqinlashadigan shakl. Ko'tariluvchi pona odatda pastga, tushuvchi pona yuqoriga buziladi — trend kuchsizlanayotganini ko'rsatadi.
- Ponzi sxemasi (moliyaviy piramida)Ponzi schemeRisk
Eski ishtirokchilarga "foyda" yangi kelganlarning pulidan to'lanadigan firibgarlik. Odatda yuqori kafolatlangan daromad va referal bonuslar bilan; yangi pul to'xtaganda quladi.
- Pozitsiya hajmiPosition sizeRisk
Bitta savdoda nechta aksiya olish. Formula: (hisob × risk %) ÷ (kirish − stop).
- Pre-marketBozor
Asosiy seansdan oldingi savdo (odatda 04:00–09:30 ET). Hajm kichik, spred keng — narx harakati ko'pincha ishonchsiz.
- Profit factorRisk
Barcha foydalar yig'indisining barcha zararlar yig'indisiga nisbati. 1 dan katta — tizim umumiy hisobda plyusda.
- Prognoz (guidance)GuidanceBozor
Kompaniya rahbariyatining keyingi chorak yoki yil uchun daromad va foyda bo'yicha o'z kutilmasi. Ko'pincha natijaning o'zidan ham ko'proq narxni qimirlatadi.
- Pul oqimi hisobotiCash flow statementTahlil
Kassaga haqiqatan qancha pul kelib-ketganini uch qismda ko'rsatadi: operatsion, investitsion va moliyaviy faoliyat.
- Pump and dumpRisk
Firibgarlik sxemasi: guruh arzon aksiyani reklama qilib narxini ko'taradi, keyin o'zi qimmatga sotib, narxni qulatadi.
Q
- QarshilikResistanceTahlil
Narx ko'tarilganda sotuvchilar ko'payib, o'sish to'xtash ehtimoli yuqori bo'lgan daraja.
- Qarz / kapital (D/E)Debt-to-equity (D/E)Tahlil
Foizli qarz ÷ aksiyadorlar kapitali. Biznes qancha qismi qarz hisobiga moliyalashtirilganini ko'rsatadi.
Halol skriningdagi qarz nisbati bundan farq qiladi: u qarzni balans kapitaliga emas, BOZOR kapitalizatsiyasiga bo'ladi.
- Qarz nisbatiDebt ratioHalol moliya
Foizli qarzning bozor kapitalizatsiyasiga nisbati. AAOIFI chegarasi — 30% dan kam.
- Qasos savdosiRevenge tradingRisk
Zarardan keyin uni tezda "qaytarib olish" uchun kattaroq risk bilan rejasiz savdo qilish.
- Qayta testRetestTahlil
Yorib o'tishdan keyin narxning o'sha darajaga qaytib, uni sinab ko'rishi.
- Qaytmas xarajat xatosiSunk cost fallacyRisk
Allaqachon yo'qotilgan pul yoki vaqt sababli noto'g'ri qarorni davom ettirish: "shuncha zarar qildim, endi sotolmayman". Bozor sizning kirish narxingizni bilmaydi.
- Qismlab chiqishScaling out (partial exit)Risk
Pozitsiyani bir necha bosqichda sotish: masalan, yarmi birinchi maqsadda, qolgani keyingisida. Natija bosqichlarning o'rtacha R qiymati bo'ladi.
- Qisqich (tweezer) tub / cho'qqiTweezer bottom / topTahlil
Qo'shni ikki (yoki undan ko'p) shamning eng pasti (tub) yoki eng yuqorisi (cho'qqi) bir xil. Narx shu darajani ikki marta sinab, ikki marta rad etilgan.
- Qiymat aksiyasiValue stockBozor
Barqaror, sekin o'sadigan va foydasiga nisbatan arzon baholangan kompaniya aksiyasi. Ko'pincha dividend to'laydi.
- Qiymat tuzog'iValue trapTahlil
Multiplikatorlari past bo'lgani uchun arzon ko'rinadigan, lekin biznesi yomonlashib borayotgani sababli yana arzonlashadigan aksiya.
- Qo'llab-quvvatlashSupportTahlil
Narx pasayganda xaridorlar ko'payib, to'xtash ehtimoli yuqori bo'lgan daraja.
- Qora bulut (dark cloud cover)Dark cloud coverTahlil
Teshuvchi chiziqning teskarisi: o'sishdan keyin yashil shamdan so'ng qizil sham uning yopilishidan yuqorida ochilib, yashil tananing o'rtasidan pastda yopiladi.
- Qo'sh cho'qqi va qo'sh tubDouble top and double bottomTahlil
Burilish shakli: narx bir darajani ikki marta sinab, ikki marta o'ta olmaydi. Qo'sh cho'qqi (M) o'sishdan keyin, qo'sh tub (W) tushishdan keyin hosil bo'ladi. Ular orasidagi bo'yin chizig'i yopilish bilan buzilgandagina tasdiqlanadi.
R
- R-karrali (R)R-multipleRisk
Savdo natijasini boshlang'ich risk birligida o'lchash: natija ÷ (kirish − stop). Stop urilsa −1R, risk ikki baravari foyda — +2R.
- R:R (risk/foyda nisbati)R:R (risk/reward ratio)Risk
Kutilgan foydaning tavakkal qilinayotgan zararga nisbati: (maqsad − kirish) ÷ (kirish − stop). 1:2 — har $1 risk uchun $2 maqsad.
1:2 nisbatda zararga chiqmaslik uchun savdolarning kamida ~33% i yutishi kifoya: kerakli win rate = 1 ÷ (1 + R).
- RebalansRebalancingRisk
Vaqt o'tib buzilgan portfel taqsimotini maqsadga qaytarish: ko'p o'sgan qismdan biroz sotib, kam vaznli qismga qo'shish yoki yangi pulni unga yo'naltirish.
- RibaHalol moliya
Qarz evaziga olinadigan yoki to'lanadigan foiz (ustama). Islomda taqiqlangan.
- ROE (kapital rentabelligi)ROE (return on equity)Tahlil
Sof foyda ÷ aksiyadorlar kapitali. Aksiyadorlar pulining har $100 iga yiliga qancha foyda to'g'ri kelishini ko'rsatadi.
Katta qarz kapitalni kichraytirib ROE ni sun'iy oshiradi — shuning uchun ROE ni qarz va ROIC bilan birga o'qing.
- ROIC (kiritilgan kapital rentabelligi)ROIC (return on invested capital)Tahlil
Soliqdan keyingi operatsion foyda ÷ (kapital + qarz). Biznesga kiritilgan BARCHA pul qanchalik samarali ishlayotganini ko'rsatadi.
- Rol almashinuviSupport/resistance flipTahlil
Yorib o'tilgan qarshilik keyinchalik qo'llab-quvvatlashga aylanishi (va aksincha).
- RSITahlil
0–100 oralig'idagi momentum indikatori (odatda 14 davr). 70 dan yuqori — "haddan tashqari sotib olingan", 30 dan past — "haddan tashqari sotilgan".
S
- Savdo hajmiVolumeTahlil
Ma'lum vaqt ichida sotilgan aksiyalar soni. Narx harakati katta hajm bilan bo'lsa — ishonchliroq.
- Savdo jurnaliTrading journalRisk
Har bir savdoni sababi, kirish/chiqish, natija va xulosalari bilan yozib boriladigan daftar.
- SektorSectorBozor
Bir xil sohadagi kompaniyalar guruhi: texnologiya, sog'liqni saqlash, energetika va h.k.
- Sham (candlestick)CandlestickTahlil
Bir davrdagi narxni ko'rsatuvchi shakl: tanasi ochilish va yopilishni, soyalari eng yuqori va eng past narxni ko'rsatadi.
- Short (qisqa sotish)Short sellingBozor
Qarzga olingan aksiyani sotib, keyin arzonroq qaytarib olishga umid qilish. Zarar nazariy jihatdan cheklanmagan.
Ko'pchilik shariat standartlari (jumladan AAOIFI) o'zingizga tegishli bo'lmagan narsani sotishga ruxsat bermaydi. Limitup demo va kalkulyatorlari faqat xarid (long) uchun.
- Short interestTahlil
Qisqa sotilgan, hali qaytarilmagan aksiyalar soni (ko'pincha float'ga nisbatan foizda). AQShda oyiga ikki marta e'lon qilinadi.
- Shubhali statusDoubtful statusHalol moliya
Skrining aniq xulosaga kela olmagan holat — masalan, nisbat chegaraga juda yaqin yoki hisobot eskirgan.
- SignalTrade signalRisk
Skaner oldindan belgilangan qoida bajarilganini ko'rganda yuboradigan xabar: kirish, stop va maqsad darajalari bilan. Kafolat emas.
- Sirg'aluvchi o'rtacha (SMA)Moving average (SMA)Tahlil
So'nggi N davr yopilish narxlarining o'rtachasi. Shovqinni silliqlab, trend yo'nalishini ko'rsatadi (masalan, 50 va 200 kunlik).
- SkrinerStock screenerTahlil
Minglab aksiyalarni mezonlar (narx, hajm, sektor, indikatorlar) bo'yicha saralovchi vosita.
- SlippageRisk
Kutilgan narx bilan haqiqiy bajarilish narxi orasidagi farq. Tez bozorda va kam likvid aksiyalarda kattaroq.
- Sof marjaNet marginBozor
Sof foyda ÷ daromad: barcha xarajat va soliqdan keyin har $100 sotuvdan qancha foyda qoladi.
- Soxta yorib o'tishFalse breakoutTahlil
Narx darajadan chiqqandek bo'lib, tezda ortga qaytishi. Kam hajmli yorib o'tishlarda ko'p uchraydi.
- Soya (pilik)Wick (shadow)Tahlil
Sham tanasidan yuqori va pastga chiqqan ingichka chiziq — davr ichidagi eng yuqori va eng past narx.
- SPACBozor
"Bo'sh chek" kompaniya: IPO orqali pul yig'adi, keyin xususiy kompaniya bilan qo'shilib, uni birjaga olib chiqadi.
- SplitStock splitBozor
Aksiyalarni bo'lish: masalan 4:1 splitda har bir aksiya 4 taga aylanadi, narx 4 baravar tushadi. Umumiy qiymat o'zgarmaydi.
- SpredSpreadBozor
Ask va bid narxlari orasidagi farq. Likvid aksiyada bir necha sent, kam savdo qilinadiganida — ancha katta.
- Stop buyurtma (stop-market)Stop order (stop-market)Bozor
Narx belgilangan darajaga yetganda market buyurtmaga aylanadigan buyurtma. Odatda ochiq pozitsiyani himoya qilish (stop-loss) uchun ishlatiladi.
Gap paytida stop belgilangan narxdan ancha yomon narxda bajarilishi mumkin: narx stop ustidan sakrab o'tadi.
- Stop-limit buyurtmaStop-limit orderBozor
Stop narxiga yetganda limit buyurtmaga aylanadi. Narx keskin sakrasa, umuman bajarilmay qolishi mumkin.
- Stop-lossRisk
Narx belgilangan darajaga tushsa, zararni cheklash uchun pozitsiyani avtomatik yopadigan buyurtma.
Stop — zarar chegarasi, lekin narx gap bilan sakrasa, bajarilish stopdan yomonroq bo'lishi mumkin.
- SukukHalol moliya
Islomiy obligatsiya o'rnini bosuvchi sertifikat: foiz o'rniga real aktiv yoki loyihadagi ulushdan daromad beradi.
- Swing high / swing lowTahlil
Grafikdagi aniq burilish nuqtasi: swing high — ikki tomonidagi shamlardan baland cho'qqi, swing low — ikki tomonidagi shamlardan past tub. Ko'pincha har tomonda kamida 2 sham sharti olinadi.
T
- Take-profitRisk
Narx maqsadga yetganda foydani qayd etish uchun pozitsiyani yopadigan daraja yoki buyurtma.
- Tasdiqlash moyilligiConfirmation biasRisk
Faqat o'z fikrini tasdiqlaydigan ma'lumotni ko'rish va qarshi dalillarni e'tiborsiz qoldirish. Savdoda — "aksiya baribir ko'tariladi" deb ogohlantiruvchi belgilarni ko'rmaslik.
- TaymfreymTimeframeTahlil
Bitta sham qamrab oladigan vaqt: 15 daqiqa, 1 soat, 1 kun. Katta taymfreym — kattaroq manzara.
- Teshuvchi chiziq (piercing line)Piercing lineTahlil
Pasayishdan keyingi ikki shamli shakl: qizil shamdan keyin yashil sham uning yopilishidan pastda ochilib, qizil tananing o'rtasidan yuqorida (lekin ochilishidan pastda) yopiladi.
- Teskari bolg'aInverted hammerTahlil
Pasayishdan keyin paydo bo'ladigan, kichik tanasi pastda va uzun yuqori soyasi bor sham. O'sishga zaif ishora — kuchli tasdiq kerak.
- TikerTickerBozor
Aksiyaning birjadagi qisqa belgisi: Apple — AAPL, Microsoft — MSFT.
- Tong yulduziMorning starTahlil
Uch shamli burilish shakli: katta qizil, kichik tanali, so'ng katta yashil sham. Pasayish tugayotganiga ishora.
- Tozalash (purification)PurificationHalol moliya
Dividendning nohalal daromadga to'g'ri keladigan qismini sadaqa qilish: dividend × (nohalal daromad ÷ umumiy daromad).
- Track record (natijalar tarixi)Track recordRisk
Signal xizmati yoki strategiyaning barcha o'tgan natijalari — yutqazganlari bilan. Ishonchli track record saralanmagan, vaqt belgili va hisoblash usuli ochiq bo'ladi.
Faqat yutgan savdolar skrinshotlari track record emas. O'tgan natija kelajakni kafolatlamaydi.
- Trailing stopRisk
Narx foydangiz tomon yurganda o'zi ergashib siljiydigan stop: masalan, eng yuqori narxdan doim 5% pastda turadi.
- TrendTahlil
Narxning umumiy yo'nalishi. O'sish trendi — tobora yuqoriroq cho'qqi va tublar (HH/HL), pasayish — aksincha (LH/LL).
- Trend chizig'iTrendlineTahlil
Trend tublari (yoki cho'qqilari)ni tutashtiruvchi chiziq. Ikki chiziq parallel bo'lsa — trend kanali.
- Tushayotgan yulduzShooting starTahlil
Kichik tanali, uzun yuqori soyali sham. O'sishdan keyin paydo bo'lsa — sotuvchilar bosimi belgisi.
- Tushum (daromad)RevenueTahlil
Kompaniyaning xarajatlar ayirilmagan umumiy savdo tushumi.
U
- Uchburchak shakliTriangle patternTahlil
Narx oralig'i torayib boradigan konsolidatsiya. Ko'tariluvchi: tekis tepa, ko'tarilayotgan tublar. Tushuvchi: tekis tub, pasayayotgan cho'qqilar. Simmetrik: ikkala chiziq ham yaqinlashadi. Signal — chiziqdan tashqarida yopilish.
- Uchta oq askarThree white soldiersTahlil
Ketma-ket uchta uzun yashil sham; har biri oldingisining tanasi ichida ochilib, eng yuqorisiga yaqin yopiladi. Xaridorlar tashabbusni barqaror ushlab turgani belgisi.
- Uchta qora qarg'aThree black crowsTahlil
Ketma-ket uchta uzun qizil sham; har biri oldingisining tanasi ichida ochilib, eng pastiga yaqin yopiladi. Sotuvchilar nazoratni olgani belgisi.
- Ulush suyulishi (dilution)DilutionBozor
Kompaniya yangi aksiya chiqarganda (sotish, xodimlarga aksiya bilan to'lash, konvertatsiya) mavjud aksiyadorlarning ulushi va EPS kamayadi.
- Umumiy daromadTotal returnTahlil
Investitsiyadan olingan to'liq daromad: narx o'zgarishi va olingan dividendlar birga, odatda foizda.
- Umumiy ochiq riskPortfolio heatRisk
Barcha ochiq pozitsiyalardagi stoplar birdaniga urilsa yo'qotiladigan summa, hisob foizida. Bir-biriga bog'liq (korrelyatsiyali) aksiyalar amalda bitta katta savdo kabi hisoblanadi.
V
- VolatillikVolatilityRisk
Narx qanchalik keskin va tez o'zgarishi. Yuqori volatillik — katta imkoniyat va katta risk.
- VWAPTahlil
Hajm bilan tortilgan o'rtacha narx: kun boshidan Σ(narx × hajm) ÷ Σhajm. Har kuni qaytadan hisoblanadi.
W
- Watchlist (kuzatuv ro'yxati)WatchlistBozor
Siz kuzatib borayotgan aksiyalar ro'yxati. U "hozir sotib olaman" ro'yxati emas — kirish sharti paydo bo'lishini kutayotgan nomzodlar.
Sifatli kuzatish uchun odatda 15–30 ta aksiya yetarli; kengroq qidiruvni skriner bajaradi.
- Win rateRisk
Yutgan savdolarning barcha yopilgan savdolarga nisbati. O'zi yetarli emas — o'rtacha foyda va zarar hajmi ham muhim.
Y
- Yalpi marjaGross marginBozor
Daromaddan mahsulot tannarxi ayirilgandan keyin qolgan ulush. 60% — har $100 sotuvdan $60 yalpi foyda.
- Yorib o'tish (breakout)BreakoutTahlil
Narxning qarshilik yoki qo'llab-quvvatlash darajasidan chiqib ketishi. Katta hajm bilan bo'lsa — ishonchliroq.
- Yutish (engulfing)Engulfing patternTahlil
Ikkinchi shamning tanasi birinchisinikini to'liq qoplaydigan juftlik. O'suvchi yutish — xaridorlar nazoratni olgani belgisi.
Z
- ZakotZakatHalol moliya
Nisobdan oshgan va bir qamariy yil saqlangan mol-mulkdan har yili beriladigan 2,5% lik majburiy sadaqa. Aksiyalar uchun hisoblash usullari turlicha.
- Zarardan qochishLoss aversionRisk
Bir xil miqdordagi zarar foydadan kuchliroq his qilinadigan psixologik moyillik. Treyderda zararli pozitsiyani ushlab turish va foydalini erta sotishga olib keladi.
- Zararsizlik stopiBreakeven stopRisk
Narx foyda tomonga yurgandan keyin stopni kirish narxiga ko'chirish. Zararni yo'qotadi, lekin juda erta qilinsa oddiy pullback pozitsiyani 0R bilan yopib yuboradi.
Bilimni amalda sinab ko'ring
Limitup Akademiya — bosqichma-bosqich interaktiv kurs: darslar, testlar va demo savdo.