Aksiyalarni qaytarib sotib olish (buyback) nima?
Share buyback
Qisqacha
Kompaniya o'z aksiyalarini bozordan sotib olib, muomaladagi aksiyalar sonini kamaytiradi — har bir qolgan aksiyaga ko'proq foyda (EPS) tushadi.
Boshqa nomlari: repurchase
Buyback (aksiyalarni qaytarib sotib olish) — kompaniya o'z aksiyalarini bozordan sotib olib, muomaladagi aksiyalar sonini kamaytirishi. Natijada har bir qolgan aksiyaga foydaning kattaroq ulushi to'g'ri keladi: foyda o'zgarmasa ham EPS oshadi.
Nega kompaniyalar buni qiladi
- Ortiqcha pulni aksiyadorlarga qaytarish usuli — dividendning muqobili.
- Rahbariyat aksiyani arzon deb hisoblashi.
- Xodimlarga berilgan aksiyalar keltirib chiqargan ulush suyulishini qoplash.
Qachon yaxshi, qachon yomon
Buyback qiymat yaratadi, agar u aksiya haqiqiy qiymatidan arzon bo'lganda va erkin pul oqimi hisobidan qilinsa. Aksiya qimmat paytida yoki qarzga qilingan buyback esa aksiyadorlar pulini behuda sarflashi mumkin. Shuningdek, e'lon qilingan dastur ("$10 mlrd gacha buyback") — bu majburiyat emas, ruxsat; haqiqatda qancha sotib olinganini pul oqimi hisobotidan tekshirish kerak.
Nimani tekshirish kerak
Aksiyalar soni haqiqatan kamayyaptimi? Agar kompaniya har yili katta buyback qilsa-yu, aksiyalar soni o'zgarmasa, buyback asosan xodimlarga berilgan yangi aksiyalarni "yutib" yuborayotgan bo'ladi. AQShda buyback'larga alohida soliq ham joriy etilgan, bu esa uning narxini biroz oshiradi.
Sof foyda har to'rt holatda $20m. Aksiyalar soni kamaysa (buyback) EPS o'sadi, ko'paysa (dilution) — har bir aksiyaga kamroq foyda tushadi.
Misol
Shartli kompaniya: sof foyda $100 mln, aksiyalar 50 mln → EPS $2,00.
Kompaniya aksiyalarning 10% ini — 5 mln tasini $40 dan sotib oldi. Xarajat: 5 mln × $40 = $200 mln.
Endi aksiyalar 45 mln, foyda o'zgarmagan: EPS = $100 mln ÷ 45 mln ≈ $2,22 — foyda o'smasdan EPS taxminan 11% oshdi.
Lekin shu yili xodimlarga 3 mln yangi aksiya berilgan bo'lsa, aksiyalar soni 50 − 5 + 3 = 48 mln, EPS = $100 mln ÷ 48 mln ≈ $2,08. $200 mln sarflanganiga qaramay, aksiyalar soni sof hisobda atigi 4% kamaydi.
Xatolar va maslahatlar
E'lon qilingan dastur summasiga emas, aksiyalar sonining haqiqiy o'zgarishiga qarang.
EPS o'sishining qancha qismi foyda o'sishidan, qancha qismi buyback'dan kelayotganini ajrating.
Qarzga qilingan buyback balansni zaiflashtiradi — qarz/kapital dinamikasini kuzating.
Ko'p beriladigan savollar
- Buyback aksiya narxini oshiradimi?
- Bevosita kafolat yo'q. U EPS ni oshiradi va bozorda qo'shimcha xaridor yaratadi, lekin narx baribir biznes natijalari va bozor kayfiyatiga bog'liq.
- Buyback yaxshimi yoki dividend?
- Iqtisodiy jihatdan ikkalasi ham pulni aksiyadorlarga qaytaradi. Dividend naqd pul beradi, buyback esa qolgan aksiyadorlarning ulushini oshiradi; qaysi biri foydaliroq ekani narx va soliq holatiga bog'liq.
Akademiyada o'rganing
Bu atama interaktiv kursning quyidagi darslarida amaliy misol va test bilan o'tiladi.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.