Aksiya nima?
Stock (share)
Qisqacha
Kompaniyaga egalik ulushini bildiruvchi qimmatli qog'oz. Aksiya egasi kompaniya foydasi va o'sishidan ulush oladi.
Boshqa nomlari: share, equity, aksiya
Aksiya — kompaniyaning kichik bir bo'lagiga egalik huquqi. Kompaniya, aytaylik, 100 million aksiyaga bo'lingan bo'lsa, bitta aksiya egasi uning 100 milliondan bir qismiga egalik qiladi. Aksiyador kompaniyani o'zi boshqarmaydi, lekin uning foydasi va qiymati o'sishidan ulush oladi.
Aksiyadan qanday daromad olinadi
- Narx o'sishi. Kompaniya o'ssa va bozor uni qimmatroq baholasa, aksiya narxi oshadi. Sotganingizda farq — sizning foydangiz (yoki zararingiz).
- Dividend. Ba'zi kompaniyalar foydaning bir qismini aksiyadorlarga naqd pul sifatida taqsimlaydi.
Kompaniyaning umumiy bozor qiymati — bozor kapitalizatsiyasi: aksiya narxi × aksiyalar soni. Shuning uchun aksiya narxining o'zi "qimmat" yoki "arzon" ekanini bildirmaydi: $500 lik aksiya ham, $5 lik aksiya ham kichik yoki katta kompaniyaniki bo'lishi mumkin.
Riskni unutmang
Aksiya kafolatlangan daromad bermaydi. Kompaniya yomon ishlasa, narx uzoq vaqt tushishi, eng yomon holatda kompaniya bankrot bo'lib, aksiya deyarli qadrsizlanishi mumkin. Shuning uchun investorlar pulni bitta kompaniyaga emas, ko'p aksiyalarga bo'lishadi (diversifikatsiya).
Aksiya birjada tiker orqali savdo qilinadi va uni broker orqali sotib olasiz. Halol investor uchun yana bir savol bor: kompaniya faoliyati va moliyaviy nisbatlari shariat talablariga mosmi — bu halol skrining orqali tekshiriladi.
Foyda yiliga 10% o'sdi: qiymat $40 dan ~$104 ga. Narx yo'lda ham $112 gacha "qizib", ham $41 gacha "qo'rqib" ketdi, lekin har safar yana foyda chizig'i tomon qaytdi.
Misol
Masalan, to'qima "ABC Corp" kompaniyasida 10 000 000 ta aksiya bor va bitta aksiya $50 turadi. Siz 100 ta aksiya sotib olasiz:
- Sarflangan pul: 100 × $50 = $5000.
- Egalik ulushingiz: 100 ÷ 10 000 000 = 0,001%.
Bir yildan keyin narx $60 ga chiqdi va kompaniya har aksiyaga $0,80 dividend to'ladi:
- Pozitsiya qiymati: 100 × $60 = $6000 → narx foydasi $1000 (20%).
- Dividend: 100 × $0,80 = $80.
- Umumiy daromad: $1080, ya'ni $5000 ga nisbatan 21,6%.
Agar narx $40 ga tushsa, pozitsiya $4000 turadi — $1000 (20%) zarar. Aksiyada ikkala yo'nalish ham bir xil ehtimol bilan bo'lishi mumkin.
Xatolar va maslahatlar
Aksiyani narxiga qarab "arzon" deb tanlamang: $3 lik aksiya $300 likdan xavfliroq bo'lishi mumkin. Kompaniya qiymati, foydasi va qarzini solishtiring.
Bitta kompaniyaga barcha pulni tikmang — eng yaxshi ko'ringan biznes ham kutilmagan muammoga duch keladi.
Aksiya bilan aksiya narxiga tikiladigan CFD bir narsa emas: aksiyada siz haqiqiy egasiz, CFD'da esa broker bilan shartnoma tuzasiz.
Birinchi xaridlarni demo hisobda ($10 000 virtual balans) mashq qilib ko'rish buyurtma turlarini tushunishga yordam beradi.
Ko'p beriladigan savollar
- Aksiya sotib olsam, kompaniya egasi bo'lamanmi?
- Ha, lekin juda kichik ulushda. Odatiy aksiya ovoz berish va dividend olish huquqini beradi, ammo kompaniyani boshqarish katta ulushdagi aksiyadorlar va direktorlar kengashi qo'lida.
- Aksiya narxi nega o'zgaradi?
- Narx xaridorlar va sotuvchilar kelishgan joyda shakllanadi. Kompaniya hisobotlari, foiz stavkalari, yangiliklar va umumiy bozor kayfiyati talab va taklifni o'zgartiradi.
- Aksiyada pulimdan ko'p yo'qotishim mumkinmi?
- Oddiy xaridda (qarzsiz) eng ko'p yo'qotish — sarflangan summa. Margin yoki qisqa sotishda zarar o'z pulingizdan oshib ketishi mumkin.
Akademiyada o'rganing
Bu atama interaktiv kursning quyidagi darslarida amaliy misol va test bilan o'tiladi.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.