Qarz / kapital (D/E) nima?
Debt-to-equity (D/E)
Qisqacha
Foizli qarz ÷ aksiyadorlar kapitali. Biznes qancha qismi qarz hisobiga moliyalashtirilganini ko'rsatadi.
Halol skriningdagi qarz nisbati bundan farq qiladi: u qarzni balans kapitaliga emas, BOZOR kapitalizatsiyasiga bo'ladi.
Qarz/kapital (debt-to-equity, D/E) — kompaniya biznesining qancha qismi foizli qarz hisobiga, qancha qismi aksiyadorlar puli hisobiga moliyalashtirilganini ko'rsatadi.
D/E = Foizli qarz ÷ Aksiyadorlar kapitali
Foizli qarz — bank kreditlari va obligatsiyalar (qisqa va uzoq muddatli). Ba'zi manbalar barcha majburiyatlarni oladi, shuning uchun raqamlar farq qilishi mumkin — ta'rifni tekshiring.
Nega muhim
Qarz foydani kuchaytiradi: yaxshi yillarda ROE yuqori bo'ladi. Lekin yomon yillarda foiz to'lovlari baribir to'lanishi kerak, va qarzi katta kompaniya inqirozda birinchi bo'lib qiynaladi. D/E — bu xavfning tezkor o'lchovi. Uni foiz qoplamasi bilan birga o'qish kerak: qarz katta bo'lsa ham, foyda foizni bemalol qoplasa, xavf kamroq.
Soha farqlari
Kommunal xizmatlar, telekom va ko'chmas mulk kompaniyalari barqaror pul oqimi tufayli tabiiy ravishda yuqori D/E bilan ishlaydi. Dasturiy ta'minot kompaniyalarida esa qarz ko'pincha juda kam. Banklar uchun bu ko'rsatkich umuman boshqacha talqin qilinadi.
Halol skriningdagi qarz nisbati boshqacha
Halol skriningda qarz balans kapitaliga emas, bozor kapitalizatsiyasiga bo'linadi (qarz nisbati). AAOIFI standarti bu nisbat uchun 30% chegarani belgilaydi; limitup ishlatadigan aniq qoidalar — metodologiyada. Shuning uchun D/E yuqori kompaniya halol skriningdagi qarz nisbati bo'yicha boshqacha natija ko'rsatishi mumkin.
Misol
Ikki shartli kompaniya ($ mln):
- A: qisqa muddatli qarz 100 + uzoq muddatli qarz 500 = 600; kapital 400 → D/E = 600 ÷ 400 = 1,5
- B: qarz 100; kapital 500 → D/E = 100 ÷ 500 = 0,2
A ning har $1 aksiyadorlar puliga $1,5 qarz to'g'ri keladi.
Endi A ning bozor kapitalizatsiyasi $3000 mln bo'lsin. Halol skriningdagi qarz nisbati: 600 ÷ 3000 = 20%. Ya'ni bir xil qarz D/E bo'yicha "yuqori", kapitalizatsiyaga nisbatan esa ancha past ko'rinadi — chunki bozor kompaniyani balans qiymatidan ancha qimmat baholaydi.
Xatolar va maslahatlar
D/E ni faqat bir sohadagi kompaniyalar orasida solishtiring.
Qarz muddatlarini ham tekshiring: yaqin yillarda to'lanishi kerak bo'lgan katta qarz yuqori stavkada qayta moliyalashtirilishi mumkin.
Kapital manfiy bo'lsa (masalan, katta buyback'lar tufayli), D/E ma'nosiz — qarzni foyda va pul oqimiga nisbatan baholang.
Ko'p beriladigan savollar
- Debt to equity qancha bo'lsa yaxshi?
- Ko'p sanoat kompaniyalari uchun 1 dan past daraja ehtiyotkor hisoblanadi, lekin bu sohaga juda bog'liq. Muhimi — kompaniya foyda va pul oqimi bilan qarzga bemalol xizmat qila olishi.
- D/E va halol skriningdagi qarz nisbati bir xilmi?
- Yo'q. D/E qarzni balansdagi kapitalga bo'ladi, halol skrining esa AAOIFI standarti bo'yicha bozor kapitalizatsiyasiga bo'ladi, shuning uchun natijalar ancha farq qilishi mumkin.
Akademiyada o'rganing
Bu atama interaktiv kursning quyidagi darslarida amaliy misol va test bilan o'tiladi.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.