Buyurtmalar kitobi nima?
Order book
Qisqacha
Aksiya bo'yicha kutayotgan barcha limit buyurtmalar ro'yxati: qaysi narxda qancha sotib olish (bid) va qancha sotish (ask) taklif qilinmoqda.
Market buyurtma ask tomonidagi takliflarni ketma-ket "yeydi" — xaridorlar shoshqaloq bo'lsa, narx shu tarzda ko'tariladi.
Boshqa nomlari: level 2, market depth, stakan
Buyurtmalar kitobi (order book, "stakan", level 2) — aksiya bo'yicha hozir kutib turgan barcha limit buyurtmalar jadvali. Bir tomonda xaridorlar (bid): kim qaysi narxda nechta aksiya olishga tayyor. Ikkinchi tomonda sotuvchilar (ask): kim qaysi narxda nechta aksiya sotishga tayyor. Eng yuqori bid va eng past ask orasidagi farq — spred.
Qanday ishlaydi
Limit buyurtma darhol bajarilmasa, kitobga "yoziladi" va navbat kutadi. Market buyurtma esa kitobdagi takliflarni eng yaxshi narxdan boshlab ketma-ket "yeydi". Agar eng yaxshi narxda hajm yetmasa, qolgan qismi keyingi, yomonroq narxlarda bajariladi — bu slippage deyiladi.
Treyderga nima beradi
- Likvidlik: har bir narx darajasida qancha hajm turgani. Kitob "qalin" bo'lsa, katta buyurtma ham narxni kam siljitadi.
- Spred: tor spred — savdoga kirib-chiqish arzonroq.
- Katta buyurtmalar: ma'lum narxda to'plangan katta hajm vaqtincha qarshilik yoki tayanch vazifasini o'tashi mumkin.
Cheklovlar
Kitob faqat ko'rinadigan buyurtmalarni ko'rsatadi. Katta ishtirokchilar hajmni bo'lib-bo'lib (iceberg) yoki boshqa savdo maydonlarida joylashtiradi, ko'rinadigan buyurtmalar esa bir soniyada bekor qilinishi mumkin. Shuning uchun kitob — bozorning "hozirgi surati", kelajak prognozi emas.
Misol
Shartli aksiya, kitobning bir qismi:
- Ask: $50,02 — 300 ta, $50,03 — 500 ta, $50,05 — 1000 ta
- Bid: $50,00 — 400 ta, $49,99 — 600 ta, $49,97 — 1200 ta
Spred: $50,02 − $50,00 = $0,02.
Siz 1000 ta aksiyaga market buyurtma berdingiz. U ask tomonini ketma-ket yeydi:
- 300 × $50,02 = $15 006
- 500 × $50,03 = $25 015
- qolgan 200 × $50,05 = $10 010
Jami $50 031, o'rtacha narx $50,031. Ekrandagi eng yaxshi ask $50,02 edi — farq har aksiyaga $0,011, jami $11 slippage. Limit buyurtma ($50,02 da) bersangiz, bu chiqim bo'lmasdi, lekin buyurtmaning faqat 300 tasi darhol bajarilardi.
Xatolar va maslahatlar
Likvidligi past aksiyalarda katta market buyurtma bermang — kitobni ko'rib, limit buyurtmadan foydalaning.
Kitobdagi katta buyurtmaga ko'r-ko'rona ishonmang: u ko'pincha narx unga yetmasdan bekor qilinadi.
Ochilish va yopilish atrofida hamda yangilik paytida kitob "yupqalashadi" — spred kengayadi, slippage oshadi.
Ko'p beriladigan savollar
- Stakan nima va uni qanday o'qish kerak?
- Stakan — buyurtmalar kitobining boshqa nomi. Chap yoki pastki qism odatda xaridorlar (bid), o'ng yoki yuqori qism sotuvchilar (ask); har qatorda narx va shu narxdagi aksiya soni turadi.
- Level 1 va level 2 farqi nima?
- Level 1 faqat eng yaxshi bid va ask narxini ko'rsatadi. Level 2 esa bir nechta narx darajasidagi buyurtmalarni, ya'ni bozor chuqurligini ko'rsatadi.
Akademiyada o'rganing
Bu atama interaktiv kursning quyidagi darslarida amaliy misol va test bilan o'tiladi.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.