Sukuk nima?
Qisqacha
Islomiy obligatsiya o'rnini bosuvchi sertifikat: foiz o'rniga real aktiv yoki loyihadagi ulushdan daromad beradi.
Sukuk — islomiy moliyada an'anaviy obligatsiya o'rnini bosuvchi sertifikatlar. Obligatsiya egasi qarz beradi va foiz oladi; sukuk egasi esa real aktiv, loyiha yoki biznesdagi ulushga egalik qiladi va daromadni shu aktivdan — ijara haqi, savdo foydasi yoki loyiha foydasidan oladi. Shu tarzda ribadan qochiladi.
Asosiy turlari
- Ijara sukuk — aktiv (masalan, bino) sukuk egalariga o'tadi va emitentga ijaraga beriladi; ijara haqi sukuk egalariga taqsimlanadi.
- Murobaha sukuk — tovar ustama bilan sotiladi, to'lov muddatli bo'ladi.
- Mudoraba va mushoraka sukuk — foyda va zararni bo'lishishga asoslangan sheriklik.
Investor uchun
Sukuk ko'pincha muntazam va nisbatan barqaror daromad beradi, shuning uchun portfelda obligatsiyaga o'xshash rol o'ynaydi. Uni hukumatlar va yirik kompaniyalar chiqaradi, asosan Fors ko'rfazi, Malayziya va Indoneziyada. Chakana investor uchun eng oson yo'l — sukuk'larga investitsiya qiladigan fondlar yoki ETF'lar.
Cheklovlar va bahslar
Sukuk risksiz emas: emitent to'lovga qodir bo'lmasligi, aktiv qiymati tushishi va likvidlik pastligi mumkin. Ayrim sukuk tuzilmalari amalda obligatsiyaga juda o'xshashligi uchun tanqid qilinadi ("aktivga asoslangan" va "aktiv bilan ta'minlangan" farqi). Har bir chiqarilishning shariat kengashi xulosasini ko'rish foydali.
Ma'lumot uchun, fatvo emas.
Misol
To'qima ijara sukuk: kompaniya $100 mln lik binoni sukuk egalariga o'tkazadi va 5 yil davomida ijaraga oladi, yiliga $6 mln ijara haqi to'laydi.
- Sukuk egalarining yillik daromadi: $6 mln ÷ $100 mln = 6%.
- $1000 lik sertifikat egasi yiliga $1000 × 6% = $60 oladi.
- 5 yil davomida: $60 × 5 = $300.
- Muddat oxirida kompaniya binoni oldindan kelishilgan narxda qaytarib sotib oladi va sertifikat egasi $1000 ni qaytarib oladi.
Agar kompaniya ijara haqini to'lay olmasa, sukuk egalari obligatsiya egalari kabi kechikish yoki yo'qotish riskiga duch keladi.
Xatolar va maslahatlar
Sukuk "islomiy" nomi bilan risksiz degani emas — emitentning moliyaviy holatini xuddi obligatsiyadagidek tekshiring.
Alohida sukuk sotib olish chakana investor uchun qiyin; fond yoki halol ETF orqali investitsiya qilish odatda qulayroq.
Fond tanlashda uning shariat kengashi va qaysi standartga amal qilishini o'qing.
Halol moliya atamalari umumiy tushuntirish uchun — fatvo emas. Investitsiya tavsiyasi ham emas.
Ko'p beriladigan savollar
- Sukuk va obligatsiya farqi nima?
- Obligatsiya — foizli qarz, sukuk esa real aktiv yoki loyihadagi ulush, daromad shu aktivdan keladi. Iqtisodiy jihatdan ular o'xshash ishlashi mumkin, lekin huquqiy tuzilmasi boshqacha.
- O'zbekistondan sukukka qanday investitsiya qilsa bo'ladi?
- Chakana investor uchun eng oson yo'l — xalqaro broker orqali sukuk'larga investitsiya qiladigan fond yoki ETF. Fondning tarkibi va shariat xulosasini tekshirish kerak.
Akademiyada o'rganing
Bu atama interaktiv kursning quyidagi darslarida amaliy misol va test bilan o'tiladi.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.