Sof marja nima?
Net margin
Qisqacha
Sof foyda ÷ daromad: barcha xarajat va soliqdan keyin har $100 sotuvdan qancha foyda qoladi.
Boshqa nomlari: profit margin
Sof marja — kompaniya faoliyatining yakuniy natijasi: har $100 sotuvdan barcha xarajatlar (tannarx, ish haqi, reklama, tadqiqot, qarz foizlari) va soliq to'langandan keyin qancha foyda qolishi.
Formula
- Sof marja = Sof foyda ÷ Daromad × 100%
Sof foyda foyda va zarar hisobotining eng pastki qatorida turadi, shuning uchun uni ingliz tilida "bottom line" ham deyishadi.
Qanday o'qiladi
Marjalar zinapoyasi bor: yalpi marja → operatsion marja → sof marja. Har bir pog'onada qaysi xarajat ko'p pul "yeyayotgani" ko'rinadi. Masalan, yalpi marja yuqori, sof marja past bo'lsa — muammo mahsulotda emas, katta ma'muriy xarajat yoki qarz foizlarida bo'lishi mumkin.
Cheklovlari
Sof foydaga bir martalik hodisalar ta'sir qiladi: biznes bo'limini sotish, sud jarimasi, soliq imtiyozi. Bunday chorakda sof marja sun'iy baland yoki past chiqadi. Shuning uchun bir necha yillik o'rtachaga va operatsion marjaga ham qarang. Sof foydaning aksiyalar soniga bo'linishi EPSni beradi.
Har $100 sotuvdan tannarx, xarajatlar va soliqlardan keyin $20 qoladi. Marja qancha yuqori — biznes shuncha samarali.
Xayoliy Nur Tech kompaniyasining bir yili. Har $100 sotuvdan $40 tannarxga, $35 operatsion xarajatlarga, $5 soliqqa ketadi — aksiyadorlarga $20 qoladi.
Misol
To'qima kompaniya, yillik ko'rsatkichlar:
- Daromad: $500 mln
- Yalpi foyda: $300 mln
- Operatsion xarajatlar (ish haqi, reklama, tadqiqot): $220 mln
- Operatsion foyda: $300 − $220 = $80 mln (operatsion marja 16%)
- Qarz foizlari: $5 mln, soliq: $15 mln
- Sof foyda: $80 − $5 − $15 = $60 mln
Sof marja: $60 mln ÷ $500 mln = 12%. Ya'ni har $100 sotuvdan $12 sof foyda qoladi. Agar kompaniyada 50 mln aksiya bo'lsa, EPS = $60 mln ÷ 50 mln = $1,20.
Xatolar va maslahatlar
Bir martalik foyda yoki zarar bor-yo'qligini tekshiring — hisobotdagi "one-time", "impairment", "gain on sale" qatorlariga e'tibor bering.
Sof marjani raqobatchilar bilan bir soha ichida solishtiring; turli sohalarda normal daraja keskin farq qiladi.
Sof foyda ijobiy bo'lsa ham, pul oqimi salbiy bo'lishi mumkin — erkin pul oqimi bilan solishtirib ko'ring.
Ko'p beriladigan savollar
- Sof marja salbiy bo'lsa nima degani?
- Kompaniya davr davomida zarar ko'rgan: xarajatlari daromadidan oshgan. Yosh o'sish kompaniyalarida bu ko'p uchraydi, lekin qachon foydaga chiqishi muhim savol.
- Sof marja va ROE bir xil narsami?
- Yo'q. Sof marja foydani daromadga, ROE esa aksiyadorlar kapitaliga nisbatan o'lchaydi.
Akademiyada o'rganing
Bu atama interaktiv kursning quyidagi darslarida amaliy misol va test bilan o'tiladi.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.