Foyda va zarar hisoboti nima?
Income statement
Qisqacha
Kompaniyaning davr (chorak yoki yil) davomida qancha sotgani, qancha xarajat qilgani va qancha foyda qolganini ko'rsatuvchi hisobot.
Boshqa nomlari: P&L, profit and loss
Foyda va zarar hisoboti (income statement, P&L) — kompaniya davr (chorak yoki yil) davomida qancha sotgani, qancha xarajat qilgani va oxirida qancha foyda qolganini ko'rsatadi. Uni yuqoridan pastga "zinapoya" kabi o'qish mumkin.
Asosiy qatorlar
- Daromad (revenue) — sotuvdan tushgan jami pul.
- Tannarx (cost of revenue) → ayirilgach yalpi foyda qoladi. Uning daromadga nisbati — yalpi marja.
- Operatsion xarajatlar — ish haqi, reklama, tadqiqot (R&D), boshqaruv → ayirilgach operatsion foyda qoladi (operatsion marja).
- Foiz, soliq va boshqa moddalar → oxirida sof foyda (net income).
- Sof foyda ÷ aksiyalar soni = EPS.
Nimaga e'tibor berish kerak
Bitta raqam emas, tendensiya muhim: daromad o'syaptimi, marjalar kengayyaptimi yoki torayyaptimi. Daromad o'sib, foyda tushayotgan bo'lsa — xarajatlar nazoratdan chiqqan bo'lishi mumkin.
Cheklovi
Hisobot hisob-kitob (accrual) asosida tuziladi: sotuv qayd etilgan, lekin pul hali kelmagan bo'lishi mumkin. Shuning uchun foydani doimo pul oqimi hisoboti bilan solishtiring. Bir martalik moddalar (aktiv sotish, qayta tashkil etish) ham sof foydani buzib ko'rsatishi mumkin.
Har $100 sotuvdan tannarx, xarajatlar va soliqlardan keyin $20 qoladi. Marja qancha yuqori — biznes shuncha samarali.
Xayoliy Nur Tech kompaniyasining bir yili. Har $100 sotuvdan $40 tannarxga, $35 operatsion xarajatlarga, $5 soliqqa ketadi — aksiyadorlarga $20 qoladi.
Misol
Shartli kompaniya, yillik natija ($ mln):
- Daromad: 1000
- Tannarx: −600 → yalpi foyda 400 (yalpi marja 40%)
- Operatsion xarajatlar: −250 → operatsion foyda 150 (operatsion marja 15%)
- Foiz xarajati: −10, soliq: −30 → sof foyda 110 (sof marja 11%)
Aksiyalar soni 100 mln bo'lsa, EPS = $110 mln ÷ 100 mln = $1,10.
Keyingi yil daromad 10% o'sib 1100 ga yetdi, lekin operatsion foyda 140 ga tushdi. Demak, xarajatlar daromaddan tezroq o'sgan — bu sababini qidirish kerak bo'lgan signal.
Xatolar va maslahatlar
Faqat EPS ga qaramang — daromad o'sishi va marjalar dinamikasini ham ko'ring.
"Adjusted" (tuzatilgan) foydani rasmiy GAAP foyda bilan solishtiring: farq katta bo'lsa, nimalar chiqarib tashlanganini tekshiring.
Choraklarni o'zaro emas, o'tgan yilning shu choragi bilan solishtiring — ko'p biznes mavsumiy.
Ko'p beriladigan savollar
- Income statement qayerdan topiladi?
- AQSh kompaniyalari uni har chorakda 10-Q va har yili 10-K hisobotida SEC ga topshiradi. Kompaniya saytining "Investor relations" bo'limida ham bo'ladi.
- Daromad va foyda farqi nima?
- Daromad — sotuvdan tushgan jami pul. Foyda — undan barcha xarajatlar ayirilgandan keyin qolgan qism.
Akademiyada o'rganing
Bu atama interaktiv kursning quyidagi darslarida amaliy misol va test bilan o'tiladi.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.