Tushum (daromad) nima?
Revenue
Qisqacha
Kompaniyaning xarajatlar ayirilmagan umumiy savdo tushumi.
Boshqa nomlari: sales
Tushum (revenue, sales) — kompaniyaning tovar va xizmatlar sotuvidan tushgan umumiy pul, hech qanday xarajat ayirilmasdan. U foyda va zarar hisobotining birinchi qatori, shuning uchun "top line" deb ham ataladi; sof foyda esa "bottom line".
Tushumdan foydagacha
- Tushum − tannarx = yalpi foyda → gross margin
- Yalpi foyda − operatsion xarajatlar = operatsion foyda
- Soliq, foiz va boshqalardan keyin = sof foyda → net margin = sof foyda ÷ tushum
Nega muhim
Tushum o'sishi biznesga talab oshayotganini ko'rsatadi. Foydani xarajatlarni qisqartirib vaqtincha oshirish mumkin, tushumni esa "chizib" bo'lmaydi — shuning uchun tahlilchilar uni diqqat bilan kuzatadi. Odatda yillik (YoY) o'sish ko'riladi: shu chorak o'tgan yilning aynan shu choragi bilan solishtiriladi, chunki ko'p bizneslarda mavsumiylik bor.
Cheklovi: tushum foyda emas. Tez o'sayotgan, lekin zarar ko'rayotgan kompaniyalar ko'p. Shuningdek, halol skriningda tushum tarkibi muhim: AAOIFI standartiga ko'ra ruxsat etilmagan faoliyatdan daromad umumiy tushumning 5% idan oshmasligi kerak (bizning yondashuv — metodologiya).
Har $100 sotuvdan tannarx, xarajatlar va soliqlardan keyin $20 qoladi. Marja qancha yuqori — biznes shuncha samarali.
Misol
Masalan (to'qima): kompaniya tushumi bu yil $10 mlrd, o'tgan yil $8 mlrd.
- YoY o'sish: ($10 − $8) ÷ $8 = 25%.
- Sof foyda $1,5 mlrd → net margin: $1,5 ÷ $10 = 15%.
- Agar tushumning $0,3 mlrd qismi ruxsat etilmagan faoliyatdan bo'lsa: $0,3 ÷ $10 = 3% — AAOIFI standartidagi 5% chegaradan past.
Boshqa kompaniyada tushum 40% o'sgan, lekin sof foyda manfiy (−$0,5 mlrd tushum $5 mlrd da, ya'ni net margin −10%) — o'sish bor, lekin hali foyda yo'q.
Xatolar va maslahatlar
Tushumni har doim marja bilan birga ko'ring: o'sish foydasiz bo'lsa, biznes har bir sotuvda pul yo'qotayotgan bo'lishi mumkin.
Choraklarni ketma-ket emas, o'tgan yilning shu choragi bilan solishtiring — mavsumiylik chalg'itmaydi.
Hisobotda tushum kutilmadan past chiqsa, EPS kutilmadan yuqori bo'lsa ham bozor salbiy reaksiya berishi mumkin (earnings).
Ko'p beriladigan savollar
- Revenue va profit farqi nima?
- Revenue — xarajatlar ayirilmagan umumiy sotuv summasi. Profit (foyda) esa barcha xarajatlar, soliq va foizlar ayirilgandan keyin qolgan qism.
- Tushum o'sishi qancha bo'lsa yaxshi?
- Sektor va kompaniya hajmiga bog'liq: yetuk kompaniyada yiliga bir necha foiz ham normal, yosh texnologik kompaniyadan esa ancha yuqori o'sish kutiladi.
Akademiyada o'rganing
Bu atama interaktiv kursning quyidagi darslarida amaliy misol va test bilan o'tiladi.
- Fundamental tahlil asoslariUchta moliyaviy hisobot, foyda va zarar hisobotini qatorma-qator o'qish, marjalar, EPS, aksiyalar soni, ROE/ROIC va biznes sifati cheklisti.Darsni ochish · 12 daq.
- Hisobot mavsumiKompaniyalar har chorakda hisobot beradi: kalendar, konsensus, beat/miss, prognoz, konferens-qo'ng'iroq, kutilgan harakat, gap va drift, hisobotdan oldin pozitsiyani boshqarish.Darsni ochish · 13 daq.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.