Yalpi marja nima?
Gross margin
Qisqacha
Daromaddan mahsulot tannarxi ayirilgandan keyin qolgan ulush. 60% — har $100 sotuvdan $60 yalpi foyda.
Boshqa nomlari: gross profit
Yalpi marja kompaniya sotgan mahsulot yoki xizmatining o'zi qanchalik foydali ekanini ko'rsatadi. U daromaddan faqat to'g'ridan-to'g'ri tannarx (xomashyo, ishlab chiqarish, server xarajati, yetkazib berish) ayirilgandan keyin hisoblanadi — ish haqi, reklama va soliq hali hisobga olinmaydi.
Formula
- Yalpi foyda = Daromad − Sotilgan mahsulot tannarxi (COGS)
- Yalpi marja = Yalpi foyda ÷ Daromad × 100%
Nega muhim
Yuqori yalpi marja kompaniyaning narx belgilash kuchi borligini bildiradi: mahsulot o'zidan ancha qimmatga sotiladi. Bu pul keyin tadqiqot, marketing va kengayishga ishlatiladi. Marja yildan yilga pasaysa — raqobat kuchaygan, xomashyo qimmatlagan yoki kompaniya chegirmaga majbur bo'lgan bo'lishi mumkin.
Cheklovlari
Yalpi marjani faqat bir soha ichida solishtiring: dasturiy ta'minot kompaniyasida 70–80% oddiy hol, oziq-ovqat do'konlari tarmog'ida esa 25% ham yaxshi natija bo'lishi mumkin. Yalpi marja yuqori bo'lsa ham, kompaniya zarar ko'rishi mumkin — shuning uchun uni operatsion marja va sof marja bilan birga o'qing.
Har $100 sotuvdan tannarx, xarajatlar va soliqlardan keyin $20 qoladi. Marja qancha yuqori — biznes shuncha samarali.
Misol
Masalan, to'qima kompaniyaning yillik hisobotida:
- Daromad: $500 mln
- Sotilgan mahsulot tannarxi: $200 mln
- Yalpi foyda: $500 mln − $200 mln = $300 mln
- Yalpi marja: $300 mln ÷ $500 mln = 60%
Ya'ni har $100 sotuvdan $60 yalpi foyda qoladi. Keyingi yili daromad $600 mln ga o'sib, tannarx $270 mln bo'lsa, yalpi foyda $330 mln, marja esa $330 ÷ $600 = 55%. Sotuv 20% o'sgan, lekin har dollar sotuv kamroq foyda keltiryapti — bu savol tug'diradigan belgi.
Xatolar va maslahatlar
Bitta chorakka emas, kamida 8–12 chorakdagi tendensiyaga qarang: barqaror yoki o'sib borayotgan marja bitta yuqori raqamdan muhimroq.
Turli sohalarni yalpi marja bo'yicha solishtirmang — chakana savdo va dasturiy ta'minot butunlay boshqa iqtisodiyotga ega.
Daromad tez o'sib, marja pasayayotgan bo'lsa, kompaniya o'sishni chegirmalar hisobiga "sotib olayotgan" bo'lishi mumkin.
Ma'lumotni 10-K va 10-Q hisobotlaridagi foyda va zarar hisobotidan oling.
Ko'p beriladigan savollar
- Yalpi marja necha foiz bo'lsa yaxshi hisoblanadi?
- Universal raqam yo'q — soha o'rtachasi bilan solishtiriladi. Dasturiy ta'minotda 70% dan yuqori, chakana savdoda 25–35% odatiy holat.
- Yalpi marja va sof marja farqi nima?
- Yalpi marja faqat tannarxni ayiradi, sof marja esa barcha xarajatlar, foizlar va soliqdan keyingi natija. Sof marja doim yalpi marjadan past bo'ladi.
Akademiyada o'rganing
Bu atama interaktiv kursning quyidagi darslarida amaliy misol va test bilan o'tiladi.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.