Operatsion marja nima?
Operating margin
Qisqacha
Operatsion foyda ÷ daromad: tannarx va kundalik xarajatlardan (ish haqi, reklama, tadqiqot) keyin har $100 sotuvdan qancha qoladi.
Boshqa nomlari: EBIT margin
Operatsion marja — kompaniya har $100 sotuvdan tannarx va kundalik xarajatlar (ish haqi, reklama, tadqiqot, boshqaruv) to'langandan keyin qancha operatsion foyda qoldirishini ko'rsatadi.
Operatsion marja = Operatsion foyda ÷ Daromad × 100%
Operatsion foyda ko'pincha EBIT (foiz va soliqdan oldingi foyda) ga yaqin, shuning uchun ko'rsatkich "EBIT margin" deb ham ataladi.
Nega foydali
U asosiy biznes qanchalik samarali ekanini qarz tuzilmasi va soliqdan alohida ko'rsatadi. Yalpi marja faqat mahsulot tannarxini hisobga oladi, sof marja esa foiz, soliq va bir martalik moddalar bilan "ifloslangan". Operatsion marja — ular orasidagi eng toza o'lchov.
Qanday ishlatiladi
- Tendensiya: marja yildan-yilga kengaysa, kompaniya o'sish bilan birga samaraliroq bo'lmoqda (operatsion leverage).
- Raqobatchilar bilan solishtirish: bir sohadagi kompaniyalar orasida yuqori marja ko'pincha raqobat ustunligi belgisi.
Cheklovi
Turli sohalarni solishtirib bo'lmaydi: chakana savdo uchun 5% yaxshi natija bo'lishi mumkin, dasturiy ta'minot uchun esa past. Bir martalik xarajatlar (qayta tashkil etish) ham bir yilgi marjani buzishi mumkin.
Daromad $60m dan $100m ga o'sdi, operatsion marja esa 12% dan 25% ga. Ikkala chiziq ham yuqoriga — biznes kattalashgan sari samaraliroq bo'lyapti.
Misol
Ikki shartli kompaniya ($ mln):
- A: daromad 500, operatsion foyda 75 → 75 ÷ 500 = 15%
- B: daromad 2000, operatsion foyda 100 → 100 ÷ 2000 = 5%
B kattaroq, lekin A har $100 sotuvdan $15 qoldiradi, B esa atigi $5.
Keyingi yil A ning daromadi 10% o'sib 550 ga, operatsion foydasi 90 ga yetdi: 90 ÷ 550 ≈ 16,4%. Daromad 10% o'sdi, operatsion foyda esa 20% — chunki xarajatlarning bir qismi qat'iy va sotuv bilan birga o'smaydi. Bu operatsion leverage.
Xatolar va maslahatlar
Marjani faqat bir sohadagi kompaniyalar orasida solishtiring.
Bitta chorakka emas, 3–5 yillik dinamikaga qarang — tendensiya darajadan ko'ra muhimroq.
Operatsion leverage ikki tomonga ishlaydi: daromad tushganda operatsion foyda undan ham tezroq tushadi.
Ko'p beriladigan savollar
- Qanday operatsion marja yaxshi hisoblanadi?
- Bu sohaga bog'liq: chakana savdo va tarqatishda bir xonali marja odatiy, dasturiy ta'minotda esa 20–30% va undan yuqori uchraydi. Eng yaxshi mezon — raqobatchilar va kompaniyaning o'z tarixi.
- Operatsion marja va sof marja farqi nima?
- Operatsion marja foiz va soliqdan oldingi foydaga asoslanadi. Sof marja esa ular va boshqa moddalar ayirilgandan keyin qolgan oxirgi foydaga asoslanadi.
Akademiyada o'rganing
Bu atama interaktiv kursning quyidagi darslarida amaliy misol va test bilan o'tiladi.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.