Foyda bor, lekin pul oqimi manfiy — bu qanday bo'ladi?

Sotuv qayd etilgan, lekin pul hali kelmagan bo'lishi yoki pul zaxira va uskunalarga sarflangan bo'lishi mumkin. Tez o'sayotgan kompaniyalarda bu vaqtincha normal, uzoq davom etsa — xavf belgisi.

Erkin pul oqimi qanday hisoblanadi?

Odatda operatsion faoliyatdan pul oqimidan kapital xarajatlar (capex) ayiriladi. Ikkala raqam ham pul oqimi hisobotida bor.

Tahlil

Pul oqimi hisoboti nima?

Cash flow statement

Qisqacha

Kassaga haqiqatan qancha pul kelib-ketganini uch qismda ko'rsatadi: operatsion, investitsion va moliyaviy faoliyat.

Pul oqimi hisoboti (cash flow statement) — davr davomida kassaga haqiqatan qancha pul kelib, qancha ketganini ko'rsatadi. Foyda-zarar hisobotidagi foyda hisob-kitob asosida yoziladi, bu hisobot esa real pulni kuzatadi — shuning uchun uni soxtalashtirish qiyinroq.

Uch bo'limi

Operatsion faoliyat — asosiy biznesdan kelgan pul. Sof foydadan boshlanadi, keyin pulsiz moddalar (amortizatsiya, aksiya bilan to'lov) qo'shiladi va aylanma kapital o'zgarishlari (debitorlik, zaxiralar) hisobga olinadi.
Investitsion faoliyat — uskuna va binolarga sarf (capex), boshqa kompaniyalarni sotib olish, investitsiyalar.
Moliyaviy faoliyat — qarz olish va qaytarish, dividend to'lash, aksiyalarni qaytarib sotib olish (buyback), yangi aksiya chiqarish.

Eng muhim ko'rsatkich

Operatsion pul oqimidan capex ayirilsa — erkin pul oqimi (FCF) qoladi. Aynan shu pul dividend, buyback yoki qarzni to'lash uchun ishlatilishi mumkin.

Ogohlantiruvchi belgi

Agar sof foyda yildan-yilga o'sib, operatsion pul oqimi esa doimo undan ancha past bo'lsa — foyda "qog'ozda" qolayotgan bo'lishi mumkin (masalan, mijozlar to'lamayapti). Bitta chorak emas, bir necha yillik tendensiyaga qarang.

Erkin pul oqimi (namuna, mln $)

Sof foyda$22

Operatsion pul oqimi$30

Kapital xarajatlar (capex)$10

Erkin pul oqimi (FCF)$20 · operatsion − capex

Foyda — buxgalteriya raqami, pul oqimi — kassaga haqiqatan kelgan pul. FCF — investitsiyalardan keyin qolgan, dividend yoki qarz to'lashga ketadigan pul.

Misol

Shartli kompaniya, yil ($ mln):

Operatsion faoliyat

Sof foyda 100, + amortizatsiya 40, − debitorlik qarzining o'sishi 30 → 110

Investitsion faoliyat

Capex −60 → −60

Moliyaviy faoliyat

Dividendlar −20, buyback −15, yangi qarz +10 → −25

Naqd pulning o'zgarishi: 110 − 60 − 25 = +25.
Erkin pul oqimi: 110 − 60 = 50.

Taqqoslash: boshqa kompaniyaning sof foydasi ham 100, lekin debitorlik qarzi 80 ga o'sgani uchun operatsion pul oqimi atigi 60 ($100 + $40 − $80). Foyda bir xil, pul esa ancha kam — sababini tekshirish kerak.

Xatolar va maslahatlar

Operatsion pul oqimini sof foyda bilan har yili solishtiring — uzoq muddatda ular bir-biriga yaqin bo'lishi kerak.
Aksiya bilan to'lov (SBC) operatsion pul oqimiga qo'shiladi, lekin u aksiyadorlar uchun haqiqiy xarajat — ulush suyulishi orqali.
Moliyaviy bo'limda doimiy yangi qarz yoki yangi aksiya chiqarish — biznes o'zini o'zi moliyalashtira olmayotgani belgisi bo'lishi mumkin.

Ko'p beriladigan savollar

Foyda bor, lekin pul oqimi manfiy — bu qanday bo'ladi?: Sotuv qayd etilgan, lekin pul hali kelmagan bo'lishi yoki pul zaxira va uskunalarga sarflangan bo'lishi mumkin. Tez o'sayotgan kompaniyalarda bu vaqtincha normal, uzoq davom etsa — xavf belgisi.
Erkin pul oqimi qanday hisoblanadi?: Odatda operatsion faoliyatdan pul oqimidan kapital xarajatlar (capex) ayiriladi. Ikkala raqam ham pul oqimi hisobotida bor.

Akademiyada o'rganing

Bu atama interaktiv kursning quyidagi darslarida amaliy misol va test bilan o'tiladi.

Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring

Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.

Bepul ro'yxatdan o'tish Akademiya haqida

Bog'liq atamalar

Erkin pul oqimi (FCF)Kapital xarajatlar (capex)