Murakkab foiz (compounding) nima?
Compounding
Qisqacha
Daromad ham daromad keltirishi: o'sish asosga qo'shiladi va keyingi yil kattaroq summadan hisoblanadi. Vaqt qancha uzoq — ta'sir shuncha katta.
Murakkab foiz (compounding) — daromadning o'zi ham daromad keltirishi. Har yilgi o'sish asosiy summaga qo'shiladi va keyingi yil kattaroq summadan hisoblanadi. Natijada kapital chiziqli emas, tobora tezlashib o'sadi.
Formula
- Yakuniy summa = Boshlang'ich summa × (1 + yillik daromad)^yillar soni
Oddiy foizda esa daromad har yili faqat boshlang'ich summadan hisoblanadi.
Uch omil
- Vaqt — eng kuchli omil. Murakkab foiz natijasi oxirgi yillarda eng ko'p seziladi, shuning uchun ertaroq boshlash muhim.
- Daromadlilik — yiliga 2–3% farq ham o'nlab yillarda katta farqqa aylanadi.
- Qayta investitsiya — dividendlar va foyda olib chiqilmasdan qayta tikilsa, ta'sir to'liq ishlaydi. Shu sababli umumiy daromad narx o'sishidan muhimroq.
Taxminiy hisob uchun 72 qoidasi: 72 ÷ yillik foiz = kapital ikki baravar bo'lishi uchun kerakli yillar.
Teskari tomoni
Murakkab foiz zararlarda ham ishlaydi. 50% zarardan keyin kapitalni tiklash uchun 100% foyda kerak. Yuqori komissiya va xarajatlar ham murakkab ta'sir bilan yillar davomida katta summaga aylanadi. Shuning uchun katta drawdownlardan qochish va xarajatlarni past tutish uzoq muddatli natija uchun hal qiluvchi.
60 yoshda: ~$91 800 va ~$38 000. Birinchi investor atigi $4 800 ko'p qo'ydi, lekin 2,4 barobar ko'p pulga ega bo'ldi — qo'shimcha 10 yil murakkab foiz shuni qildi.
$12 000 kiritildi, qiymati ~$18 300. Farqning katta qismi oxirgi yillarda — murakkab foiz vaqt bilan tezlashadi. 8% — namuna, kafolat emas.
Misol
$10 000, yillik o'rtacha 8% daromad (taxminiy, kafolat emas):
- 10 yil: $10 000 × 1,08^10 ≈ $21 589
- 20 yil: $10 000 × 1,08^20 ≈ $46 610
- 30 yil: $10 000 × 1,08^30 ≈ $100 627
Oddiy foizda (har yili faqat $800) 30 yilda $10 000 + $800 × 30 = $34 000 bo'lardi. Farq — $66 000 dan ortiq, va uning katta qismi oxirgi 10 yilda yig'iladi. 72 qoidasi bo'yicha 8% da kapital taxminan har 72 ÷ 8 = 9 yilda ikki baravar bo'ladi. O'z raqamlaringizni murakkab foiz kalkulyatori yoki maqsadga yetish vaqti kalkulyatorida tekshiring.
Xatolar va maslahatlar
Ertaroq boshlang: kichik summa bilan 10 yil oldin boshlash, keyinroq katta summa bilan boshlashdan ko'pincha yaxshiroq natija beradi.
Dividend va foydani qayta investitsiya qiling — olib chiqilgan pul murakkab foizda ishtirok etmaydi.
Katta zararlardan qoching: chuqur drawdown murakkab o'sishni yillarga orqaga suradi.
Yillik daromad faraz qilinganda real bo'ling — bozor har yili bir xil o'smaydi, ba'zi yillar salbiy bo'ladi.
Hisoblab ko'ring
Joriy balansdan maqsad balansga yetish uchun har savdo foydasida necha savdo va taxminan necha kun yoki oy kerakligini hisoblang.
Boshlang'ich summa, har davrdagi foyda va muntazam qo'shimcha bilan balans qanday o'sishini grafik va jadvalda ko'ring.
Ko'p beriladigan savollar
- Murakkab foiz va oddiy foiz farqi nima?
- Oddiy foizda daromad har yili faqat boshlang'ich summadan hisoblanadi. Murakkab foizda esa oldingi daromad ham asosga qo'shiladi va o'zi daromad keltiradi.
- 72 qoidasi nima?
- Kapital necha yilda ikki baravar bo'lishini taxminiy hisoblash usuli: 72 ni yillik foizga bo'lasiz. Masalan, 6% da taxminan 12 yil.
Akademiyada o'rganing
Bu atama interaktiv kursning quyidagi darslarida amaliy misol va test bilan o'tiladi.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.