EV/EBITDA nima?
Qisqacha
Korxona qiymati (kapitalizatsiya + qarz − naqd pul) ÷ foiz, soliq va amortizatsiyadan oldingi foyda. Qarz va naqd puli har xil kompaniyalarni solishtirish uchun.
Boshqa nomlari: enterprise value, EV, EBITDA
EV/EBITDA — kompaniyaning to'liq qiymatini (EV) foiz, soliq va amortizatsiyadan oldingi foydaga (EBITDA) solishtiradi. U qarz va naqd pul miqdori har xil bo'lgan kompaniyalarni bir xil o'lchov bilan solishtirish uchun ishlatiladi.
EV (korxona qiymati) = Bozor kapitalizatsiyasi + Qarz − Naqd pul
EBITDA = Operatsion foyda + Amortizatsiya (D&A)
Nega P/E dan farq qiladi
P/E faqat aksiyalarga qaraydi va qarzni e'tiborsiz qoldiradi. Kompaniyani butunlay sotib olmoqchi bo'lgan xaridor esa uning qarzini ham o'z zimmasiga oladi va naqd pulini ham oladi — EV aynan shu "to'liq narx". EBITDA esa qarz va soliq tuzilmasidan mustaqil, shuning uchun ikkala qism bir-biriga mos keladi.
Qayerda ishlatiladi
Ko'p qarzga ega yoki katta naqd zaxirali kompaniyalarni solishtirishda, xarid (M&A) baholashlarida, kapital talab qiladigan sohalarda (telekom, energetika, sanoat).
Cheklovlari
EBITDA — pul emas. U capex ni, ya'ni uskunani yangilash xarajatini hisobga olmaydi: zavod yoki tarmoqqa doimo katta pul sarflaydigan kompaniyada past EV/EBITDA aldamchi bo'lishi mumkin. Kompaniyalar ba'zan "adjusted EBITDA" ga ko'p xarajatni chiqarib tashlaydi — ta'rifni tekshiring.
Bozor kapitalizatsiyasi $500m (10m aksiya × $50). EV = $500m + $10m qarz − $40m naqd = $470m. Har bir raqam o'z savoliga javob beradi.
Misol
Ikki shartli kompaniya, kapitalizatsiyasi bir xil — $10 mlrd:
A: qarz $4 mlrd, naqd $1 mlrd → EV = 10 + 4 − 1 = $13 mlrd. Operatsion foyda $0,9 mlrd + amortizatsiya $0,4 mlrd = EBITDA $1,3 mlrd → EV/EBITDA = 13 ÷ 1,3 = 10.
B: qarz yo'q, naqd $3 mlrd → EV = 10 + 0 − 3 = $7 mlrd. EBITDA $1,0 mlrd → EV/EBITDA = 7.
Kapitalizatsiya bo'yicha ular bir xil narxda, lekin qarz va naqdni hisobga olsak, B sezilarli arzonroq: siz kamroq to'lab, qarzsiz biznes olasiz.
Xatolar va maslahatlar
EV/EBITDA ni faqat bir sohadagi kompaniyalar orasida solishtiring.
Kapital talab qiladigan biznesda EBITDA bilan birga capex va erkin pul oqimini ham ko'ring.
"Adjusted EBITDA" dan nimalar chiqarib tashlanganini tekshiring — ayniqsa aksiya bilan to'lov va "bir martalik" xarajatlar har yili takrorlansa.
Ko'p beriladigan savollar
- EV/EBITDA qancha bo'lsa yaxshi?
- Universal raqam yo'q: u soha, o'sish sur'ati va foiz stavkalariga bog'liq. Eng to'g'ri usul — kompaniyani raqobatchilari va o'z tarixi bilan solishtirish.
- EV va bozor kapitalizatsiyasi farqi nima?
- Kapitalizatsiya faqat aksiyalar qiymati. EV esa unga qarzni qo'shib, naqd pulni ayiradi — ya'ni butun biznesni sotib olish narxiga yaqinroq.
Akademiyada o'rganing
Bu atama interaktiv kursning quyidagi darslarida amaliy misol va test bilan o'tiladi.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.