Indeks nima?
Index
Qisqacha
Aksiyalar savatining umumiy harakatini ko'rsatuvchi ko'rsatkich. Masalan, S&P 500 — AQShning ~500 yirik kompaniyasi.
Batafsil →Boshqa nomlari: S&P 500, Nasdaq-100
Indeks — tanlangan aksiyalar savatining umumiy harakatini bitta son bilan ko'rsatadigan ko'rsatkich. Masalan, S&P 500 AQShning taxminan 500 ta yirik kompaniyasini, Nasdaq-100 — Nasdaq'dagi 100 ta yirik nomoliyaviy kompaniyani, Dow Jones Industrial Average esa 30 ta yirik kompaniyani kuzatadi. "Bozor bugun 1% o'sdi" deyilganda odatda shu indekslardan biri nazarda tutiladi.
Indeks qanday hisoblanadi
- Kapitalizatsiya bo'yicha tortilgan (S&P 500, Nasdaq-100): har kompaniyaning ulushi uning bozor kapitalizatsiyasiga mutanosib (ko'pincha float bo'yicha moslangan). Eng yirik kompaniyalar indeks harakatiga eng ko'p ta'sir qiladi.
- Narx bo'yicha tortilgan (Dow Jones): aksiya narxi qancha baland bo'lsa, ta'siri shuncha katta — kompaniya hajmidan qat'i nazar.
- Teng tortilgan: har bir aksiya bir xil ulushga ega.
Indeks nima uchun kerak
- Bozor holatini o'lchash. Umumiy trend yuqorimi yoki pastmi — alohida aksiyani tahlil qilishdan oldin indeksga qarash foydali.
- Taqqoslash mezoni (benchmark). Portfelingiz natijasini indeks bilan solishtirib, haqiqatan yaxshi ishlayotganingizni bilasiz.
- Investitsiya. Indeksni to'g'ridan-to'g'ri sotib olib bo'lmaydi, lekin uni kuzatadigan ETF orqali butun savatga bir xaridda egalik qilish mumkin.
Indeks tarkibi muntazam qayta ko'rib chiqiladi: kompaniyalar qo'shiladi va chiqariladi. Indeks tarkibidagi hamma kompaniya ham halol skriningdan o'tavermaydi — halol investorlar uchun maxsus halol ETFlar bor.
Misol
Uchta to'qima kompaniyadan iborat kapitalizatsiya bo'yicha tortilgan indeks:
- A: $600 mlrd → ulushi 60%
- B: $300 mlrd → ulushi 30%
- C: $100 mlrd → ulushi 10%
- Jami: $1 trln
Agar A 10% o'ssa, B va C o'zgarmasa: indeks 60% × 10% = +6%.
Agar faqat C 10% o'ssa: indeks 10% × 10% = +1%.
Ya'ni bir xil foizli harakat yirik kompaniyada indeksni olti baravar kuchliroq siljitadi. Shuning uchun kapitalizatsiya bo'yicha tortilgan indeks bir nechta eng yirik kompaniyaga kuchli bog'liq bo'lishi mumkin.
Xatolar va maslahatlar
Alohida aksiyani tahlil qilishdan oldin indeks trendiga qarang — kuchli tushayotgan bozorda yaxshi aksiyalar ham ko'pincha tushadi.
Indeks o'sdi degani hamma aksiya o'sdi degani emas: bir nechta gigant kompaniya butun indeksni tortib ketishi mumkin.
Natijangizni mos indeks bilan solishtiring: indeksdan doim orqada qolsangiz, strategiyangizni qayta ko'rib chiqing.
Ko'p beriladigan savollar
- S&P 500 ga qanday investitsiya qilish mumkin?
- Indeksning o'zini sotib olib bo'lmaydi; uni kuzatadigan ETF yoki indeks fondi orqali investitsiya qilinadi. Halol yondashuv uchun shariatga mos ETF'lar ham bor.
- Indeks va ETF farqi nima?
- Indeks — faqat hisoblanadigan ko'rsatkich, ETF esa shu indeksni kuzatish uchun haqiqiy aksiyalarni sotib olgan va birjada savdo qilinadigan fond.
Nazariyani xavfsiz sinab ko'ring
Bepul hisob oching: $10 000 virtual balans bilan demo savdo, savdo jurnali, kalkulyatorlar va bosqichma-bosqich kurs.
Bog'liq atamalar
Shu mavzuda o'qing
- Indoneziya bozori bir kunda −11%: MSCI taklifi va indeks fondlari nega majburan sotadi16-oktabrda Jakarta birjasi 1998-yildan beri eng katta bir kunlik tushishni ko'rdi. Sabab — MSCI'ning bitta taklifi. Indeks fondlari qanday ishlashi va endi nimaga qarash kerak.
- AQShda inflyatsiya 3,7% ga chiqdi: bu aksiyalarga nega ta'sir qiladi14-oktabrda chiqqan sentabr hisoboti: narxlar bir yilda 3,7% o'sdi, asosiy narxlar kutilganidan tezroq. Nima bo'ldi, bozor qanday javob berdi va 27–28-oktabrda nimaga qarash kerak.
- Chip aksiyalari qulashi: Koreya birjasi bir kunda −7,6% — nima bo'ldi va nega15-oktabrda Kospi 7,57% tushdi, savdo 20 daqiqaga to'xtatildi, 4 kunda AI va chip aksiyalari $1 trln+ yo'qotdi. Sabablar, bozor javobi va endi nimaga qarash kerak.