CFD va real aksiya: farqi nima va nega bu halollik uchun muhim

Ko'p investitsiya ilovalarida Apple yoki Tesla tugmasini bosasiz, ekranda narx grafigi chiqadi va "pozitsiya ochildi" deb yoziladi. Tashqi tomondan bu aksiya sotib olishga o'xshaydi. Lekin ko'p hollarda siz aksiya emas, CFD sotib olgan bo'lasiz — va bu farq ham moliyaviy, ham diniy jihatdan juda katta.

Real aksiya nima

Real aksiya sotib olganingizda siz kompaniyaning haqiqiy ulushiga egalik qilasiz:

• aksiya sizning nomingizga (yoki broker orqali sizning foydangizga) depozitariyda saqlanadi;
• kompaniya dividend to'lasa — sizga keladi;
• ovoz berish huquqi bo'ladi (kichik bo'lsa ham);
• broker yopilib qolsa ham, aksiyalar odatda mijoz aktivi sifatida alohida saqlanadi.

Islom moliyasi nuqtai nazaridan bu — haqiqiy biznesdagi sheriklik. Halol skrining (faoliyat + uchta nisbat) aynan shu holat uchun yozilgan.

CFD nima

CFD (contract for difference — farq bo'yicha shartnoma) — siz va broker o'rtasidagi kelishuv: "narx ko'tarilsa, farqni men olaman; tushsa, men to'layman". Aksiyaning o'zi hech kimga o'tmaydi.

• Siz egasi emassiz — faqat narx harakatiga tikasiz.
• Odatda leverage (kreditli yelka) bilan: $100 bilan $500 lik pozitsiya ochiladi.
• Pozitsiyani tunda ushlab tursangiz, swap yoki overnight financing — ya'ni foiz to'lovi olinadi.
• Kontragent — brokerning o'zi. Siz yutsangiz, ko'pincha broker yutqazadi.

Nega bu halollik uchun muhim

Ko'pchilik ulamolar va islomiy moliya tashkilotlari oddiy CFD savdosini joiz emas deb hisoblaydi. Asosiy sabablar:

1. Egalik yo'q. Sotilayotgan narsa haqiqiy aktiv emas — faqat narx farqi. Bu sotib olingan narsani qo'lga olmasdan (*qabz*siz) savdo qilishga yaqin.
2. Riba. Leverage — brokerdan olingan qarz, tungi swap esa uning foizi.
3. G'arar va maysir. Natija faqat narx harakatiga bog'liq tikishga o'xshaydi; biznesga sheriklik yo'q.

"Islomiy" yoki swap-free hisoblar tungi foizni olib tashlaydi, lekin ko'pincha uning o'rniga boshqa nomdagi komissiya oladi — va egalik masalasini baribir hal qilmaydi. Bunday hisoblar haqida ulamolar orasida ixtilof bor.

Muhim: aksiya halol skriningdan o'tgani CFD'ni halol qilmaydi. Skrining kompaniyani baholaydi — siz u bilan qanday shartnoma tuzganingizni emas.

Moliyaviy xavf

Diniy tomonni chetga qo'ysak ham, CFD yangi boshlovchi uchun xavfli vosita:

• leverage zararni ham ko'paytiradi — narx 20% tushsa, 5x leverage bilan butun pulingiz yo'qoladi;
• Yevropa regulyatorlari brokerlardan chakana mijozlarning necha foizi CFD'da pul yo'qotishini ochiq yozishni talab qiladi — bu raqam odatda ko'pchilikni tashkil qiladi;
• tungi swap uzoq muddatli ushlab turishni qimmatlashtiradi.

Brokeringiz nima sotayotganini qanday bilish mumkin

• Saytda yoki shartnomada "CFD", "contract for difference", "leverage", "margin" so'zlarini qidiring.
• Yevropa brokerlarida "…% of retail investor accounts lose money when trading CFDs" degan ogohlantirish bo'lsa — bu CFD.
• Dividend kelganda "dividend adjustment" deb yozilsa — CFD; haqiqiy aksiyada oddiy "dividend" bo'ladi.
• Brokerdan to'g'ridan-to'g'ri so'rang: "Aksiyalar mening nomimga depozitariyda saqlanadimi? Kastodian kim?"

Xulosa

Halol investitsiya uchun ikki shart kerak: halol kompaniya va halol shartnoma. Birinchisini skrining tekshiradi — halol aksiyalar ro'yxati. Ikkinchisi — sizning tanlovingiz: leverage'siz, real aksiya sotib oladigan broker.

Skrining qanday ishlashi: AAOIFI standarti No. 21 — oddiy tilda.

Bu maqola ma'lumot uchun va fatvo emas. Yakuniy diniy qaror uchun o'z olimingizga murojaat qiling. Investitsiya tavsiyasi ham emas.