AAOIFI standarti No. 21 — oddiy tilda

"Bu aksiya AAOIFI bo'yicha halol" degan gapni ko'p uchratasiz. Xo'sh, AAOIFI nima, u aniq nimani talab qiladi va nega turli ilovalar bir aksiyaga turlicha baho beradi? Shularni oddiy tilda tushuntiramiz.

AAOIFI nima?

AAOIFI — Islom moliya institutlari uchun buxgalteriya va audit tashkiloti (Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions). 1991-yilda tashkil topgan, markazi Bahraynda. U islomiy banklar va investitsiya fondlari amal qiladigan Shariat standartlarini ishlab chiqadi.

Aksiyalar haqidagi qoidalar No. 21 "Moliyaviy qog'ozlar (aksiya va obligatsiyalar)" standartida. Islomiy moliya sohasida eng keng tan olingan me'yorlardan biri — ko'p halol skrining xizmatlari, jumladan biz ham, shunga tayanamiz.

Birinchi bosqich: kompaniya nima bilan shug'ullanadi

Avval biznesning o'ziga qaraladi. Asosiy faoliyati quyidagilar bo'lgan kompaniya moliyaviy ko'rsatkichlaridan qat'i nazar rad etiladi:

• riba asosidagi moliya — banklar, kredit, ipoteka;
• an'anaviy sug'urta;
• qimor va kazinolar;
• alkogol, tamaki, cho'chqa go'shti;
• qurol va kattalar kontenti.

Bu bosqichda murosaga o'rin yo'q. To'liq ro'yxat: bloklangan yo'nalishlar.

Ikkinchi bosqich: uchta moliyaviy nisbat

Faoliyati toza kompaniya keyin uchta nisbatdan o'tadi. Uchalasi ham chegaradan past bo'lishi shart:

1. Foizli qarz ÷ bozor kapitalizatsiyasi — 30% dan kam. Kompaniya qanchalik riba asosidagi qarz bilan moliyalashtirilganini o'lchaydi.
2. Foizli aktivlar ÷ bozor kapitalizatsiyasi — 30% dan kam. Naqd pul va foiz keltiradigan qog'ozlar. Kompaniya haqiqiy biznesmi yoki foiz yig'adigan "pul qopi"mi — shuni ko'rsatadi.
3. Nohalal daromad ÷ umumiy daromad — 5% dan kam. Asosan bankdagi puldan olinadigan foiz. Bu qismni investor tozalashi kerak.

Nega nol emas? Chunki bugungi iqtisodiyotda bank tizimiga umuman tegmaydigan yirik kompaniya deyarli yo'q. Standart buni "umumiy zarurat" sifatida kichik chegaragacha kechiradi — lekin chegarani aniq belgilab qo'yadi.

Nega turli ilovalar turlicha javob beradi?

Halol skrining uchun bitta yagona metod yo'q. Asosiy farqlar chegarada va maxrajda:

• AAOIFI — 30%, maxraj bozor kapitalizatsiyasi.
• S&P Shariah va Dow Jones Islamic — taxminan uchdan bir (33%), maxraj bir necha yillik o'rtacha kapitalizatsiya.
• FTSE Shariah va MSCI Islamic — taxminan uchdan bir, lekin maxraj jami aktivlar, bozor narxi emas.

Maxraj bozor narxi bo'lsa, aksiya qimmatlaganda qarz nisbati "o'z-o'zidan" yaxshilanadi. Jami aktivlar barqarorroq, lekin bozor bahosini hisobga olmaydi. Shuning uchun bitta kompaniya bir metodda o'tib, boshqasida yiqilishi mumkin — bu xato emas, yondashuvlar farqi.

Biz AAOIFI'dan qayerda qat'iyroqmiz

Asosni AAOIFI'dan olamiz, lekin bir necha joyda ehtiyotkorroq turamiz:

• O'rtacha kapitalizatsiya. Bugungi narx emas, oxirgi 12 chorakdagi o'rtacha olinadi (S&P yondashuvi kabi) — bir kunlik narx sakrashi kompaniyani halol qilib qo'ymasin.
• Uzoq muddatli obligatsiyalar ham sanaladi. "12 oy" chegarasi buxgalteriya qoidasi, riba esa 13-oyda ham riba.
• Barcha naqd pul hisobga olinadi. Foizli va foizsiz qismini ajratib bo'lmaydi, shuning uchun hammasini foizli deb hisoblaymiz.
• Ixtilofli sohalar — kino, musiqa striming, konsert biznesi — "shubhali" deb belgilanadi va ro'yxatga kirmaydi.
• Fail-closed. Ma'lumot yetishmasa yoki hisobot eskirgan bo'lsa — "aniqlanmagan", hech qachon "halol" emas.

Xulosa

AAOIFI standarti ikki savolga javob beradi: kompaniya nima qiladi? va uning moliyasi ribaga qanchalik bog'liq? Ikkalasidan o'tgan aksiya ham to'liq "toza" emas — kichik nohalal daromadni tozalash kerak.

Har bir aksiya bo'yicha nisbatlar va hisoblash manbasi: halol aksiyalar ro'yxati. Metodologiyamiz to'liq: halollikni qanday tekshiramiz.

Bu maqola ma'lumot uchun va fatvo emas. Yakuniy diniy qaror uchun o'z olimingizga murojaat qiling. Investitsiya tavsiyasi ham emas.