WeWork tarixi: $47 milliardlik "texnologik kompaniya" qanday qilib bankrot ijarachiga aylandi

2008-yil. Nyu-Yorkning Bruklin tumanida isroillik yosh tadbirkor Adam Neumann va me'mor Miguel McKelvey bitta binoda ishlashardi. Binoda bo'sh qavat bor edi. Ikkalasining xayoliga bir xil g'oya keldi: katta ofisni kichik bo'laklarga bo'lib, alohida stollar va kichik xonalar sifatida ijaraga bersak-chi?

Ular avval GreenDesk degan kichik loyiha ochishdi, uni sotishdi va 2010-yilda yangi kompaniya tuzishdi — WeWork. 2011-yilda Manxettendagi birinchi joy ochildi.

G'oya oddiy va to'g'ri edi. Yosh startaplar, frilanserlar, kichik jamoalar uzoq muddatli ofis ijarasini ko'tara olmasdi. WeWork esa ularga oyma-oy to'lanadigan chiroyli, jihozlangan joy taklif qildi: tekin kofe, kran pivosi, stol tennisi, devorlarda ilhomlantiruvchi yozuvlar. Ofis emas, jamoa sotilayotgandek edi.

Mijozlar oqib keldi. Lekin bu biznesning ichida bitta oddiy arifmetika yashiringan edi — keyinchalik u butun kompaniyani yeb bitiradi.

WeWork binolarni sotib olmasdi. U bino egalaridan katta maydonlarni 10–15 yillik shartnoma bilan ijaraga olardi. Keyin ularni ta'mirlab, mijozlarga oyma-oy yoki bir necha oylik muddatga ijaraga berardi.

Yaxshi kunlarda bu foydali: arzon ulgurji ijara, qimmat chakana ijara. Lekin xavfni tasavvur qiling. Iqtisodiyot sekinlashsa, startaplar yopilsa yoki odamlar uydan ishlay boshlasa — mijozlar bir oyda ketib qoladi. WeWork esa bino egasiga yana o'n yil to'lashi shart.

Bu — qarzning boshqacha ko'rinishi. Bankdan olinmagan bo'lsa ham, uzoq muddatli ijara majburiyati xuddi qarz kabi: to'lamaslik mumkin emas, foyda bormi-yo'qmi — farqi yo'q. Hozirgi buxgalteriya qoidalari ham bunday ijaralarni balansda majburiyat sifatida ko'rsatishni talab qiladi.

Bunday biznes ehtiyotkorlik bilan, sekin o'sishi kerak edi. WeWork esa aksincha yo'ldan bordi. Unga buning uchun pul beradigan odam topildi.

Adam Neumann oddiy direktor emas edi. Baland bo'yli, xarizmatik, yalangoyoq ofisda yuradigan, xodimlar bilan tun bo'yi bayram qiladigan odam. U investorlarga ofis ijarasini emas, kelajakni sotardi.

Uning so'zlariga ko'ra WeWork ko'chmas mulk kompaniyasi emas, texnologiya kompaniyasi edi — odamlar qanday ishlashini, yashashini va o'qishini o'zgartiradigan "jismoniy ijtimoiy tarmoq". Kompaniya 2019-yilgi IPO hujjatida o'z vazifasini "dunyo ongini yuksaltirish" deb yozgan edi.

Bu hikoya ishladi. 2014-yilga kelib WeWork Nyu-Yorkda yangi ofis maydonini eng tez ijaraga olayotgan kompaniyaga aylandi. Investorlar orasida JPMorgan, Goldman Sachs, Garvard universiteti bor edi. 2016-yilda kompaniya $16 mlrd ga baholandi.

Kompaniya kengaydi: turar joy (WeLive), sport zal, hatto bolalar maktabi (WeGrow). Kodlash maktabi, Meetup platformasi, to'lqin hovuzi ishlab chiqaruvchiga sarmoya... Lekin bularning birortasi asosiy savolga javob bermasdi: bu biznes qachon foyda keltiradi?

Bu savolga eng katta javobni Yaponiyadan kelgan bir odam berdi — u ham savol so'ramadi.

Masayoshi Son — Yaponiyaning SoftBank kompaniyasi asoschisi, Alibaba'ga ilk sarmoya kiritib ulkan boylik orttirgan investor. 2017-yilda u tarixdagi eng katta texnologiya fondlaridan biri — taxminan $100 mlrd lik Vision Fund'ni tuzdi va pulni tez, katta-katta tarqatishni boshladi.

Son Neumann bilan uchrashgach, WeWork'ga milliardlab dollar kiritdi. 2017-yilda — $4,4 mlrd. Keyin yana va yana. 2019-yil yanvarida yangi sarmoya bilan WeWork $47 mlrd ga baholandi. Bu Amerikadagi eng qimmat xususiy startaplardan biri edi.

Shuncha pul bilan WeWork dunyo bo'ylab binolarni ijaraga olishda davom etdi — ko'pincha raqobatchilardan qimmatroq narxda, tezroq bo'lish uchun. Kompaniya 2018-yilda $2 mlrd dan ortiq zarar ko'rdi. O'sha yili u $60 mln dan qimmat shaxsiy samolyot ham sotib oldi.

Xususiy kompaniyada bunday raqamlar yopiq qolishi mumkin. Lekin SoftBank va boshqa investorlar pulini qaytarib olishni xohlashardi. Buning uchun esa kompaniya birjaga chiqishi — ya'ni hisob-kitoblarini hammaga ko'rsatishi kerak edi.

2019-yil 14-avgust. WeWork (u endi o'zini "The We Company" deb atardi) IPO uchun S-1 hujjatini e'lon qildi. Odatda bunday hujjatni faqat mutaxassislar o'qiydi. Bu safar uni butun moliya olami o'qidi — va ko'rganidan hayratda qoldi.

Hujjatda nimalar bor edi:

• 2018-yilda taxminan $1,8 mlrd daromadga qarshi $1,9 mlrd zarar.
• $47 mlrd lik kelajakdagi ijara majburiyatlari — mijozlarning WeWork oldidagi majburiyatlari esa atigi taxminan $4 mlrd.
• Neumann o'ziga tegishli binolarni WeWork'ga ijaraga bergani.
• Kompaniya "We" brendini ishlatish uchun Neumann bilan bog'liq kompaniyaga $5,9 mln to'lagani (keyin bu pul qaytarildi).
• Neumann ovoz berishda nazoratni o'zida ushlab turishini ta'minlaydigan aksiyalar tuzilmasi.

Bundan tashqari, Neumann IPO'dan oldin o'z aksiyalarining bir qismini sotib, yuz millionlab dollar naqd olgan edi.

Investorlar sovuq javob berishdi. Tahlilchilar kompaniyaning haqiqiy qiymatini $47 mlrd emas, $10–15 mlrd atrofida baholay boshlashdi. Bir oy ichida hamma narsa o'zgardi.

2019-yil sentabr oyining o'rtasida WeWork IPO'ni qoldirdi. 24-sentabrda esa SoftBank va boshqa investorlar bosimi ostida Adam Neumann bosh direktorlik lavozimidan ketdi va ovoz berishdagi ustunligidan voz kechdi.

Lekin ketish ham arzon bo'lmadi. Oktabrda SoftBank WeWork'ni qutqarish rejasini e'lon qildi, unga ko'ra Neumann aksiyalari va konsalting to'lovi bilan birga taxminan $1,7 mlrd lik paket oldi. Xuddi shu paytda kompaniya minglab xodimlarni qisqartirdi.

Qisqa vaqt ichida WeWork bahosi $47 mlrd dan taxminan $8 mlrd ga tushdi. SoftBank kompaniyani qutqarish uchun yana milliardlab dollar kiritdi va boshqaruvni o'z qo'liga oldi. Yangi rahbariyat xarajatlarni qisqartirdi, samolyotni sotdi, ortiqcha bizneslardan qutuldi.

Endi WeWork oddiy, tejamkor ofis ijarachisiga aylanishi kerak edi. Uning oldida bitta sinov turardi — 15 yillik ijaralar turgan holda, mijozlar ketib qolsa nima bo'ladi?

Bu sinov bir necha oydan keyin keldi.

2020-yil bahor. Koronavirus pandemiyasi butun dunyoda ofislarni yopdi. Odamlar uydan ishlay boshladi. Kovorking — bir xonada begona odamlar bilan bir stolda o'tirish — bir zumda eng kerak bo'lmagan xizmatga aylandi. Mijozlar ketdi. Ijaralar esa qoldi.

WeWork baribir birjaga chiqdi — lekin oddiy IPO orqali emas. 2021-yil oktabrida u SPAC — birjada turgan, maxsus xarid uchun tuzilgan "bo'sh" kompaniya bilan birlashish yo'li bilan ommaviy kompaniyaga aylandi. Baho taxminan $9 mlrd edi — 2019-yildagidan besh barobar kam.

Birjada ham ish yurishmadi. Pandemiyadan keyin ham ko'plab kompaniyalar uydan ishlashni saqlab qoldi, foiz stavkalari ko'tarildi, WeWork zarar ko'rishda davom etdi. 2023-yil avgustida kompaniyaning o'zi hisobotida faoliyatini davom ettira olishiga jiddiy shubha borligini yozdi.

2023-yil 6-noyabr: WeWork bankrotlik to'g'risida ariza berdi. Aksiya bu paytga kelib birjaga chiqqan paytdagi qiymatidan deyarli 100% tushib bo'lgan edi.

Bir vaqtlar Amerikaning eng qimmat startaplaridan biri bo'lgan kompaniya aksiyadorlari deyarli hamma narsadan ayrildi.

Bankrotlik jarayonida WeWork yuzlab ijara shartnomalaridan voz kechdi yoki ularni qayta kelishdi. 2024-yilda kompaniya qayta tuzilib, nazorat ko'chmas mulk dasturlari kompaniyasi Yardi bilan bog'liq tuzilmaga o'tdi. WeWork brendi hamon mavjud — lekin ancha kichik va endi birjada emas.

SoftBank uchun bu tarixdagi eng qimmat xatolardan biri bo'ldi: o'n milliardlab dollar sarmoyaning katta qismi yo'qoldi. Masayoshi Son keyinchalik WeWork'ga sarmoya kiritish qarori xato bo'lganini ochiq tan olgan.

WeWork'ni nima o'ldirdi? Kovorking g'oyasining o'zi yomon emas edi — bunday markazlar bugun ham dunyo bo'ylab ishlab turibdi. Uni o'ldirgan narsa: uzoq muddatli majburiyatlar bilan qisqa muddatli daromad o'rtasidagi tafovut, va bu tafovutni shoshilinch o'sish uchun yuzlab barobar kattalashtirish. Bankdan olinmagan bo'lsa ham, $47 mlrd lik ijara majburiyati — haqiqiy qarz.

Lehman Brothers kabi, WeWork ham yaxshi kunlarda daho, yomon kunlarda esa nochor ko'rindi. Ikkalasida ham farq bitta narsada edi — zarba kelganda qanchalik qarzga botgani.