Dividend, zakot va soliq: AQSh aksiyasi egasi uchun amaliy qo'llanma

AQSh aksiyasidan dividend kelganda uchta savol tug'iladi: AQSh qancha ushlab qoladi, O'zbekistonda nima qilish kerak va zakot qanday hisoblanadi. Shularni tartib bilan ko'rib chiqamiz.

2026-yil oktabr holatiga ko'ra. Soliq qoidalari o'zgarib turadi — katta summalarda albatta soliq mutaxassisiga murojaat qiling.

1. AQSh tomoni: dividenddan ushlanadigan soliq

AQSh rezidenti bo'lmagan investorga to'lanadigan dividenddan AQSh manbada soliq ushlab qoladi. Standart stavka — 30%. Ikki tomonlama soliq shartnomasi bo'lgan davlatlar fuqarolari uchun stavka pastroq (ko'pincha 15%).

O'zbekiston bilan alohida zamonaviy shartnoma yo'q. AQSh hozircha 1973-yildagi AQSh–SSSR shartnomasini O'zbekistonga ham tatbiq etadi, lekin unda dividend uchun pasaytirilgan stavka nazarda tutilmagan. Ikki davlat 2019-yilda yangi shartnoma bo'yicha muzokara boshlagan, ammo u hali kuchga kirmagan. Amalda: dividendingizdan 30% ushlanadi.

Broker hisob ochishda W-8BEN shaklini so'raydi — u sizning AQSh rezidenti emasligingizni tasdiqlaydi. Uni to'ldirmasangiz, broker qo'shimcha ushlashlar qilishi mumkin.

Yaxshi yangilik: AQSh rezidenti bo'lmagan shaxs aksiyani sotishdan olgan foydasidan (kapital o'sishi) odatda AQShda soliq to'lamaydi — ushlash faqat dividendga tegishli.

2. O'zbekiston tomoni: deklaratsiya

O'zbekiston soliq rezidenti (yil davomida 183 kundan ko'p O'zbekistonda bo'lgan shaxs) butun dunyodagi daromadidan soliq to'laydi. Xorijdan daromad olgan bo'lsangiz:

• keyingi yilning 1-apreliga qadar jismoniy shaxs daromadlari deklaratsiyasini topshirishingiz kerak (soliq.uz shaxsiy kabineti orqali);
• rezidentning dividend daromadi bo'yicha stavka — 5%, boshqa daromadlar (jumladan, aksiyani sotishdan olingan foyda) — umumiy stavka 12%.

Muhim nozik joy: xorijda to'langan soliqni O'zbekistondagi soliqdan chegirish odatda ikki tomonlama soliq shartnomasi bo'lishiga bog'liq. AQSh bilan zamonaviy shartnoma yo'qligi sababli, AQShda ushlangan 30% O'zbekistonda hisobga olinadimi-yo'qmi — aniq emas. Bu masalani soliq mutaxassisi yoki soliq organi bilan aniqlashtiring.

3. Zakot: aksiyadan qanday hisoblanadi

Aksiya ham boylik — agar umumiy boyligingiz nisobdan (taxminan 85 gramm oltin qiymati) oshsa va bir qamariy yil (havl) o'tgan bo'lsa, zakot farz bo'ladi. Stavka — 2,5%.

Ulamolar aksiyani niyatga qarab ikki xil hisoblaydi:

• Savdo uchun (qisqa muddatda qayta sotish niyatida) olingan aksiya — tovar kabi. Zakot butun bozor qiymatidan 2,5%.
• Uzoq muddatga (dividend va o'sish uchun) olingan aksiya — siz kompaniyaning bir qismiga egasiz. AAOIFI Shariat standarti No. 35 ga ko'ra, zakot faqat kompaniyaning zakotlanadigan aktivlari (naqd pul, debitorlik qarzi, tovar zaxirasi) dan sizga tegishli ulushga hisoblanadi — zavod, uskuna kabi asosiy vositalarga emas.

Ikkinchi usul uchun kompaniya hisobotidan zakotlanadigan aktivlar ulushini topish kerak. Buni aniq hisoblay olmasangiz, ehtiyotkor yo'l — butun bozor qiymatidan 2,5% berish. Qaysi usul sizga mos — o'z olimingizdan so'rang. Ikkala usulni aksiyalar zakoti kalkulyatorida solishtirib ko'rishingiz mumkin.

4. Tozalash — zakot emas

Halol aksiyadagi kichik nohalal daromad ulushini xayriyaga berish — tozalash (purification) — zakotdan alohida majburiyat. Tozalash summasini zakot hisobiga qo'shib bo'lmaydi.

Misol

Faraz qilaylik, siz O'zbekiston rezidentisiz va uzoq muddatga "A" kompaniyasi aksiyalarini olgansiz:

• yil davomida $1 000 dividend e'lon qilindi;
• AQSh 30% ushladi: hisobingizga $700 tushdi;
• kompaniyaning tozalash ulushi 1,5%: $1 000 × 1,5% = $15 xayriyaga (tozalash ulushi to'liq dividenddan hisoblanadi);
• portfelingizning havl kunidagi qiymati $20 000, kompaniya aktivlarining taxminan 40% i zakotlanadigan: $20 000 × 40% × 2,5% = $200 zakot (ehtiyotkor usulda — $20 000 × 2,5% = $500);
• O'zbekistonda: keyingi yilning 1-apreliga qadar $1 000 dividendni deklaratsiyada ko'rsatasiz; qo'shimcha soliq to'lanadimi — AQSh soliqi hisobga olinishiga bog'liq (yuqoriga qarang).

Qisqacha

1. Brokerda W-8BEN ni to'ldiring — dividenddan 30% ushlanishini kuting.
2. Xorijdan daromad bo'lsa — 1-aprelgacha soliq.uz da deklaratsiya.
3. Zakotni niyatingizga qarab hisoblang; ikkilansangiz — to'liq qiymatdan.
4. Tozalashni zakotdan alohida bering.

Halol aksiyani qanday tanlash haqida: AAOIFI standarti oddiy tilda va halol aksiyalar ro'yxati.

Bu maqola ma'lumot uchun: fatvo ham, soliq yoki investitsiya maslahati ham emas. Diniy masalada o'z olimingizga, soliq masalasida soliq mutaxassisiga murojaat qiling.