Netflix tarixi: pochta orqali DVD jo'natishdan dunyoning eng katta striming xizmatigacha

1997-yil. Kaliforniya, Santa-Krus. Marc Randolph va Reed Hastings har kuni ertalab bitta mashinada ishga borishadi va yo'lda yangi biznes g'oyalarini muhokama qilishadi. Hastings o'z dasturiy ta'minot kompaniyasini endigina katta pulga sotgan, Randolph esa u yerda marketing bilan shug'ullangan edi.

G'oyalar ko'p edi: shaxsiy shampun, it ozuqasi, beysbol tayoqchalari... Hammasi rad etildi. Keyin Randolph yangi texnologiyani eslab qoldi — DVD. U video kassetadan ancha kichik va yengil edi. Agar filmlarni pochta orqali jo'natish mumkin bo'lsa-chi?

Tekshirish uchun ular oddiy ish qilishdi: musiqa do'konidan bitta kompakt-disk sotib olib, uni oddiy konvertda Hastingsning uyiga pochta orqali jo'natishdi. Ertasi kuni disk butun va sog'-salomat yetib keldi.

Shu tariqa Netflix tug'ildi. Sayt 1998-yil aprelda ishga tushdi. Lekin yangi kompaniya oldida ulkan raqib turardi — butun Amerika bo'ylab minglab do'konlari bo'lgan video ijara giganti Blockbuster.

Dastlab Netflix ham oddiy do'kon kabi ishladi: har bir filmni alohida ijaraga berardi. Biznes qiyin ketdi. Keyin 1999-yilda kompaniya modelni butunlay o'zgartirdi — oylik obuna: belgilangan narx to'laysiz, bir vaqtning o'zida bir nechta disk olasiz, xohlagancha ushlab turasiz va hech qanday kechikish jarimasi yo'q.

Bu oddiy o'zgarish Blockbuster'ning eng og'riqli joyiga tegdi. Blockbuster'ning daromadida mijozlar diskni kech qaytargani uchun to'laydigan jarimalar katta o'rin tutardi. Odamlar bu jarimalarni yomon ko'rardi.

Netflix yana bir narsa qurdi: tavsiya tizimi. Siz ko'rgan filmlaringizga baho qo'yasiz — tizim sizga keyingi filmni taklif qiladi. Bu odamlarni faqat yangi va mashhur filmlarga emas, eski va kam ma'lum filmlarga ham yo'naltirardi, ular esa kompaniyaga arzonroq tushardi.

Lekin 2000-yilda dot-kom pufagi yorildi. Internet kompaniyalari ketma-ket yopildi va Netflix ham pul yo'qotardi. Asoschilar eng katta raqibiga borishga qaror qilishdi.

2000-yil. Hastings va Randolph Dallasdagi Blockbuster bosh ofisiga uchib borishdi. Taklif oddiy edi: Blockbuster Netflix'ni $50 mln ga sotib oladi, Netflix esa Blockbuster brendi ostida onlayn ijara bo'limini boshqaradi.

Randolph keyinchalik o'z kitobida yozishicha, Blockbuster rahbariyati bu taklifni jiddiy qabul qilmagan — uchrashuv deyarli kulgi bilan tugagan. Ularning nazarida Netflix kichkina, zarar ko'rayotgan va o'ziga juda ishongan internet loyihasi edi.

Bu biznes tarixidagi eng qimmat "yo'q" so'zlaridan biri bo'lib chiqdi.

Netflix ortga qaytib, o'z yo'lida davom etdi. 2001-yilda kompaniya xodimlarining taxminan uchdan bir qismini qisqartirishga majbur bo'ldi. Lekin keyingi yil DVD pleyerlar arzonlashib, har bir uyga kirib bordi va obunachilar soni tez o'sa boshladi. 2002-yil may oyida Netflix birjaga chiqdi — aksiyasi $15 dan sotildi.

2000-yillar o'rtasida Netflix'ning DVD biznesi yaxshi ishlardi. Lekin Hastings kompaniya nomiga e'tibor qaratdi: u "Net" — internet so'zi bilan boshlanardi. Hastings boshidanoq bilardi: pochta — vaqtinchalik yechim, kelajak — filmni to'g'ridan-to'g'ri internet orqali ko'rsatish.

2007-yil yanvarida Netflix "Watch Now" xizmatini ishga tushirdi — obunachilar ayrim filmlarni kompyuterda darhol ko'rishi mumkin edi. Dastlab tanlov kichik, sifat past edi. Lekin internet tezlashgani sari striming ham o'sdi: Netflix o'yin konsollari, televizorlar va keyin smartfonlarga kirib bordi.

Bu vaqtda Blockbuster nima qilardi? U onlayn xizmatni kech va yarim yurak bilan boshladi, do'konlar tarmog'idan voz kecha olmadi va katta qarz yuki ostida qoldi. 2010-yil sentabrida Blockbuster bankrot deb e'lon qilindi. Bir paytlar Netflix'ni $50 mln ga sotib olishdan bosh tortgan kompaniya endi yo'q edi.

Netflix g'alaba qozondi. Lekin keyingi yil u o'z qo'li bilan o'zini deyarli yo'q qilib qo'ydi.

2011-yil iyul. Netflix DVD va striming obunalarini ajratib, ikkalasini olmoqchi bo'lgan mijozlar uchun narxni bir zumda taxminan 60% ga oshirdi. Mijozlar g'azablandi.

Sentabrda kompaniya yanada g'alati qadam qo'ydi: DVD biznesini "Qwikster" degan alohida brend, alohida sayt va alohida hisob bilan ajratishini e'lon qildi. Odamlar endi ikkita saytda ikkita hisob yuritishi kerak edi. Bu qaror hammani kuldirdi va g'azablantirdi. Bir necha hafta o'tib Netflix Qwikster'dan voz kechdi, Hastings esa ommaviy kechirim so'radi.

Lekin zarar yetkazilgan edi. Bir chorakda Netflix AQShda taxminan 800 000 obunachini yo'qotdi. Aksiya 2011-yil yozidan 2012-yil kuzigacha taxminan 80% tushdi. Ko'plab tahlilchilar Netflix'ni "keyingi Blockbuster" deb yozishdi.

Kompaniya qanday qilib qaytib keldi? Javob kutilmagan joydan keldi — siyosiy dramadan.

Netflix boshqa studiyalarning filmlarini ijaraga olardi va studiyalar buni tushunib qolgan edi: ular narxni oshira boshladi, ba'zilari esa filmlarini qaytarib olib, o'z striming xizmatlarini rejalashtira boshladi. Netflix tushundi: o'z kontentiga ega bo'lmasa, u faqat boshqalarning "do'koni" bo'lib qoladi.

Kompaniya kontent bo'limi rahbari Ted Sarandos boshchiligida eng katta tavakkal qildi: "House of Cards" siyosiy serialining ikki mavsumi uchun taxminan $100 mln to'ladi — hech qanday sinov epizodisiz. Yana bir yangilik: 2013-yil fevralida birinchi mavsumning barcha epizodlari bir kunda chiqarildi. "Binge-watching" — serialni bir o'tirishda ko'rib tugatish odati shu tarzda ommaviylashdi.

Serial katta muvaffaqiyat qozondi va mukofotlar oldi. Netflix endi o'z kontentini yaratuvchi studiyaga aylandi. 2016-yil yanvarida kompaniya bir kunda 130 ta yangi mamlakatda ishga tushdi va deyarli butun dunyoga chiqdi. Aksiya Qwikster tubidan bir necha o'n barobar ko'tarildi.

Va keyin pandemiya keldi.

2020-yilda butun dunyo uyda qamalib qoldi. Netflix bir yilda 36 mln dan ortiq yangi obunachi qo'shdi — tarixidagi eng yaxshi natija. 2021-yilda Koreyaning "Squid Game" seriali platforma tarixidagi eng ko'p ko'rilgan seriallardan biriga aylandi.

Lekin pandemiya o'tgach, hamma narsa teskari bo'ldi. 2022-yil aprelida Netflix o'n yildan ortiq vaqt ichida birinchi marta obunachilar sonining kamayganini e'lon qildi. Aksiya bir kunda taxminan 35% tushdi. Cho'qqidan hisoblaganda pasayish taxminan 75% ni tashkil qildi. Disney, Apple, Amazon va boshqalarning striming xizmatlari kuchli raqobat yaratgan edi.

Netflix yana moslashdi. 2022-yil oxirida u arzonroq, reklamali tarifni ishga tushirdi — bir paytlar Hastings reklamaga qarshi bo'lgan bo'lsa ham. 2023-yilda esa parollarni boshqa xonadonlar bilan bo'lishishni chekladi — millionlab "tekin" foydalanuvchi to'lovchiga aylandi. Obunachilar o'sishi qaytdi, foyda rekord darajaga chiqdi va 2024-yil oxirida obunachilar soni 300 mln dan oshdi.

Hastings 2023-yilda bosh direktorlikdan ketdi va kompaniyani Ted Sarandos va Greg Peters boshqara boshladi.